Eerst en vooral door het besluit van de betrokken luitenant en zijn soldaten om de jongens over te leveren aan een rivaliserende misdaadfractie, goed wetende welke gevolgen dit kon hebben, maar ook door de strijd tussen de verschillende misdaadfracties in Rio de Janeiro die elkaar bevechten om de macht. Wie de macht bepaald in een favela is er heer en meester; het gaat hier om veel geld, geld dat verdiend wordt door de drugshandel. Er zijn drie voorname misdaadfracties in Rio de Janeiro: het Comando Vermelho (CV), Amigo dos Amigos (ADA) en het Terceiro Comando Puro (TCP). De Morro da Providência is in handen van het Comando Vermelho, de Morro da Mineira (waar de drie jongens om het leven gebracht werden) ligt onder de knoet van Amigo dos Amigos. Deze laatsten ontstonden in 1998 toen een lid van het Comando Vermelho werd verbannen omdat hij een medestander had vermoord. Amigo dos Amigos beheersen ondermeer Rocinha, de grootste favela van Rio de Janeiro. Het Comando Vermelho (vermelho = rood) heeft een veel langere geschiedenis die begon in 1979, ten tijde van de militaire dictatuur.

Ruïnes van de beruchte gevangenis Colônia Penal Cândido Mendes
op het eiland Ilha Grande

Een groep linkse militanten werd destijds opgesloten in de beruchte gevangenis "Colônia Penal Cândido Mendes" (op het eiland Ilha Grande), ook wel “Caldeirão do Diabo” (duivelsketel) geheten. Van die gevangenis bestaan nu enkel nog ruïnes. De militanten kwamen terecht tussen gewone misdadigers die hen bestempelden als "Falange Vermelha" (wat zoveel betekent als de "rode bende"). De militanten begonnen zich al snel te organiseren tussen de gewone misdadigers en kwamen in opstand tegen de onmenselijke toestanden, eigen aan de gevangenis of veroorzaakt door de opgesloten criminelen. Hierdoor dwongen ze het respect af van de andere opgeslotenen. Ze belegden vergaderingen, begonnen met hongerstakingen, probeerden het leven in de gevangenis wat te verbeteren. Het waren echter niet de communisten die de criminelen leerden om zich te organiseren, dat was iets wat vanzelf ontstond omdat de andere gevangenen al snel inzagen dat ze op die manier veel meer konden bereiken. En zo ontstond stilaan het Comando Vermelho, de eerste groep misdadigers die zich organiseerden, een soort statuten opmaakten, een hiërarchie bepaalden binnen hun groep, de taken verdeelden, een gemeenschappelijke pot creëerden waarin elk lid zijn bijdrage moest stoppen. Het was ook door het verplichte samenleven met de linkse militanten dat de misdadigers guerrilla technieken leerden, hoe zelf wapens te maken, munitie, hoe die wapens te gebruiken, het onderscheid leerden tussen wapens voor een overval en heuse oorlogswapens, hoe een overval of ontvoering te plannen en uit te voeren, hoe te onderhandelen met de machthebbers om andere groepsleden vrij te krijgen, hoe advocaten inschakelen en nog veel meer details die ze konden gebruiken bij het uitoefenen van de misdaad.

In de helft van de jaren tachtig kwam er een einde aan de militaire dictatuur en tezelfdertijd begonnen de misdadigers in te zien dat er met de drugshandel veel meer te verdienen viel dan met andere dingen. Het was vanaf toen dat er een heuse oorlog begon om de macht, de monopolie van een bepaald gebied. Ze vochten om het meest leden te werven, de beste wapenleveranciers, toegang tot de beste leveranciers van drugs, de controle over de beste verkoopspunten (Boca de Fumo). De aanpak van de autoriteiten tegen die plotse opkomst van de drugshandel was desastreus. Gevangen genomen criminelen werden telkens in verschillende gevangenissen opgesloten waardoor het Comando Vermelho enkel maar aangroeide en steeds meer leden kreeg. In enkele jaren tijd slaagde het Comando Vermelho erin om 70% van de drugshandel in Rio de Janeiro te controleren. Dat cijfer blijft wisselvallig. De concurrerende misdaadfracties ADA en TCP gaan erg driest te werk en als ze leden van de CV in handen krijgen zijn hun overlevingskansen zo goed als nihil. Andersom eveneens trouwens. Bij het groepje soldaten dat de drie jongeren naar de rivaliserende favela bracht zaten verscheidene mannen die zelf opgroeiden in Rio de Janeiro en maar al te goed wisten wat er ging gebeuren. De verantwoordelijke luitenant blijft echter volhouden dat hij de jongens enkel schrik wou aanjagen.

Video: Een interview met verscheidene leden van het Comando Vermelho.

Het Braziliaanse leger is al sinds december van vorig jaar aanwezig op de Morro da Providência, dit om de PAC-werken (Programa de Aceleração do Crescimento) onder veilige omstandigheden te laten verlopen. Die PAC-werken moeten de leefomstandigheden van de arme favela-bewoners verbeteren en maken deel uit van een grootschalig nationaal plan van de regering waar ook andere regio's in Brazilië bij betrokken zijn. Op de Morro da Providência gaat het om het bouwen van 700 sociale woningen. De man achter dit specifieke project (Cimento Social) is senator Marcelo Crivella (PRB), ex-legerofficier, ex-bisschop van de Igreja Universal (evangelische kerk van Edir Macedo, de senator heeft nog steeds sterke bindingen met die kerk) en kandidaat-burgemeester van Rio de Janeiro.

Het leger in de favela

Bij een patrouille werd een auto tegengehouden met daarin de drie jongeren die terugkeerden van een dansfeest. Een getuige zegt dat de soldaten wantrouwig werden omdat een van de jongeren een gsm aan zijn broeksriem had, onder het T-shirt, en dat verkeerdelijk werd aangenomen dat het om een wapen ging. Er kwam een woordenwisseling en de jongens werden meegenomen voor een verhoor. Een superieur beval nadien de vrijlating maar de jonge luitenant besloot de jongeren een lesje te leren omdat er tijdens de woordenwisseling beledigingen geuit werden aan hem en zijn mannen.

De favela Morro da Mineira wordt gedomineerd door de misdaadfractie ADA (Amigo dos Amigos); de politie gaat er enkel naartoe bij megaoperaties van minstens 100 mannen. Bij het groepje militairen zouden enkele soldaten zitten die afkomstig zijn uit die favela. De luitenant gaf later toe dat de jongeren daar afgeleverd werden en vertoonde hoegenaamd geen spijt van zijn beslissing. De drie jongens, respectievelijk 17, 19 en 24 jaar, werden opgevangen door de lokale bandieten die hen martelden, doodden en hun lijken dropten in Duque de Caxias.

De drie jongens werden gisteren begraven op het kerkhof São João Batista in Botafogo in het bijzijn van 300 bewoners van de Morro da Providência die nadien naar het centrum trokken om te protesteren, vlak voor het Palácio Duque de Caxias, op de Avenida Presidente Vargas. Het commando van het leger zetelt in dat gebouw. Eerder waren er ook al manifestaties, zelfs nog voordat de jongeren werden gevonden. Vorige zaterdag werd een bus in brand gestoken. Het gebeuren zorgt voor heelwat onrust in Rio de Janeiro. Gouverneur Cabral bestempelt de betrokken militairen als marginalen. Ook Nelson Jobim, minister van landsverdediging, uitte kritiek maar zegt dat het leger niet mag veroordeeld worden voor een geïsoleerde daad als deze. Hij spreekt over een straf die een voorbeeld moet stellen maar zegt niets over de aanwezigheid van het leger. De bevolking van de favela wil de soldaten definitief weg.

De uitbater van Private Tours zal het moeten gaan uitleggen bij de toeristenpolitie. Volgens delegado (hoofd van de politie) Daniel Mayr gaat het er vooral om te weten of de toeristen hiermee gevaar opliepen: "De verantwoordelijkheid van het reisagentschap is duidelijk. De toeristen kunnen onmogelijk inschatten wat de gevaren zijn bij een rondleiding in een favela als Rocinha", aldus de delegado. Hij voegde eraan toe dat hij niet zal tolereren dat de misdaad op die manier opgehemeld wordt voor toeristen.

Het hoofd van de dienst voor toerisme in Rio de Janeiro liet weten dat het agentschap mogelijk zijn vergunning zou kunnen verliezen. Er zijn in deze stad verscheidene agentschappen die een rondleiding aanbieden voor buitenlandse toeristen in een favela wat door velen als een controversieel alternatief beschouwd wordt. Het is dan ook een beetje als "aapjes bekijken". De grote meerderheid van die favela bewoners zijn geen misdadigers en wonen er enkel omdat ze zich niets beters kunnen veroorloven.

De kans is niet uitgesloten dat het om opgezet spel gaat om een bezoek aan een favela wat te "kruiden". In de populaire novela (soap opera) Duas Caras (die nog steeds loopt) bij O Globo zijn er ook enkele acteurs die de rol vertolken van toeristengids in de fictieve favela Portelinha. Bij een rondleiding gebeurt het dat een dief een handtas steelt van een toeriste waarna de mannelijke gids in pure Indiana Jones stijl de dief achtervolgt en de handtas recupereert waarna de dief overgeleverd wordt aan de privé militie van de favela onder luid applaus van de enthousiaste toeristen. Later is te zien hoe de "dief" het succes van zijn "show" viert, samen met de leden van de militie. Opgezet spel dus, entertainment voor de toeristen. Een favela tour kost gemiddeld 36 euro en duurt zowat 4 uur.