Hier zie je een mooi YouTube-filmpje over de walvishaai:

Het karakteristieke vlekkenpatroon is bij elk individu anders, zoals een vingerafdruk bij de mens. Op basis daarvan ontwikkelde de organisatie ECOCEAN een softwaresysteem om een foto van een exemplaar te kunnen identificeren en een databank aan te leggen. Dat werd in 2005 beschreven in een artikel in het tijdschrift Journal of Applied Ecology. Op die manier zijn er intussen meer dan 1300 individuele walvishaaien gekend.

Een pas verschenen artikel in Biological Conservation brengt niet zo'n goed nieuws over deze dieren. Niet alleen hun aantal vermindert geleidelijk aan (met zo'n 40 procent over de laatste tien jaar), maar ook de gemiddelde grootte van waargenomen exemplaren lijkt af te nemen. Van een gemiddelde lengte van 7 meter in 1995 is dit afgenomen tot 5,4 meter in 2004. De oorzaak is naar alle waarschijnlijkheid dat de soort in te grote hoeveelheden bejaagd wordt. Op de rode lijst van de International Union for the Conservation of Nature (IUCN) was de soort ook al geklasseerd als "kwetsbaar", wat betekent dat er een reële kans op uitsterven bestaat.

Bronnen:
Corey J.A. Bradshaw, Ben M. Fitzpatrick, e.a. (2008). Decline in whale shark size and abundance at Ningaloo Reef over the past decade: The world’s largest fish is getting smaller. Biological Conservation 141: 1894-1905.
Zaven Arzoumanian, Jason Holmberg & Brad Norman (2005). An astronomical pattern-matching algorithm for computer-aided identification of whale sharks Rhincodon typus. Journal of Applied Ecology 42: 999-1011.

Dat was dus al bekend. Maar nu komt het slechte nieuws pas: het blijkt alsmaar sneller te gaan. Het Braziliaans instituut voor ruimtelijk onderzoek (INPE) maakte maandag bekend dat in april 2008 maar liefst 1 123 vierkante kilometer regenwoud verloren is gegaan. Tegen dat tempo zou omgerekend op een jaar tijd een oppervlakte vergelijkbaar met dat van het volledige Vlaamse Gewest verdwenen zijn!

Weinig opbeurend nieuws dus. Met het verdwijnen van het Amazonewoud gaat niet alleen een enorme opslagplaats van koolstof verloren, die daardoor in de atmosfeer terechtkomt als broeikasgas, het Amazonewoud herbergt ook een ontzaglijk grote biodiversiteit die uniek is op wereldvlak. Heel wat soorten planten, dieren en andere levensvormen die enkel in het Amazonewoud voorkomen zullen binnen afzienbare tijd samen met hun leefgebied verdwijnen.

Vorige week publiceerde FUNAI, het agentschap van de Braziliaanse regering dat zich bezighoudt met indianenzaken, op haar website foto's van een geïsoleerd levende stam in het Amazonewoud in het grensgebied tussen Peru en Brazilië. Met het vrijgeven van de foto's wilde FUNAI twijfels over het bestaan van de stam wegnemen. Op die manier moet een draagvlak ontstaan voor de bescherming van hun leefgebied.

De vraag is natuurlijk of het zoden aan de dijk zal zetten. Ik hoop dat ik me vergis, maar gezien het tempo waarmee het Amazonewoud wordt weggekapt en -gebrand, vrees ik dat het slechts een kwestie van tijd zal zijn voordat deze mensen - samen met de andere woudbewoners - letterlijk uit hun hol gerookt zullen worden.

Het International Institute for Species Exploration van de universiteit van Arizona publiceert elk jaar een top tien van de meest opmerkelijke soorten die het jaar voordien beschreven werden. In de lijst staan dit keer onder meer een roze miljoenpoot, een hadrosaurus en een neushoornkever.

Vorig jaar was er ook al gedurende korte tijd een groep van 97 exemplaren in het land. Vermoed wordt dat ze ook dit keer weer niet zo lang zullen blijven, omdat ze bij gebrek aan voedsel wellicht al snel weer zuidwaarts zullen keren. Het hele verhaal kan je hier lezen.

Onder de moderne amfibieën worden drie groepen onderscheiden, de kikkers en padden, de salamanders en de wormsalamanders. De onderlinge verwantschappen tussen deze verschillende groepen waren nog niet zo goed beschreven, onder meer doordat er niet zoveel fossielen van tussenvormen bekend zijn. Wel zijn wetenschappers het er al langer over eens dat de kikkers en padden en de salamanders nauwer aan elkaar verwant zijn dan aan de wormsalamanders. Deze laatste zijn waarschijnlijk een aparte tak, die wat eerder van de andere amfibieën is afgesplitst.

Dat maakt het ongeveer elf centimeter lange fossiel dat onlangs in Texas werd ontdekt door Canadese en Amerikaanse onderzoekers erg interessant, want het vertoont zowel kikker- als salamanderachtige kenmerken. Deze soort geeft ons dus een goed idee hoe de gemeenschappelijke voorouder van deze twee groepen er zou kunnen uitgezien hebben. Deze "kikker-salamander" werd door de ontdekkers Gerobatrachus hottoni gedoopt en moet zo'n 290 miljoen jaar geleden hebben geleefd. De vondst werd deze week gepubliceerd in een artikel in het tijdschrift Nature.

Bron: J.S. Anderson, R.R. Reisz, e.a. (2008). A stem batrachian from the Early Permian of Texas and the origin of frogs and salamanders. Nature 453: 515-518.

Vandaag verscheen in het gezaghebbende tijdschrift Nature een artikel waarin wordt aangekondigd dat een eerste ruwe versie van het genoom van dit beestje opgesteld is. De resultaten bevestigen de unieke status van deze soort in de dierenwereld. De geslachtschromosomen bijvoorbeeld functioneren totaal anders dan bij andere zoogdieren: het geslacht wordt bepaald door vijf chromosomenparen in plaats van één zoals bijvoorbeeld bij de mens. De mannetjes hebben vijf X-chromosomen en vijf y-chromosomen. In totaal hebben beide geslachten 52 chromosomen.

Verder onderzoek zal ongetwijfeld nog meer verrassende dingen aan het licht brengen over deze mysterieuze dieren.

Bron: Wesley C. Warren, LaDeana W. Hillier, e.a. (2008). Genome analysis of the platypus reveals unique signatures of evolution. Nature 453: 175-184.

In het tijdschrift PLoS ONE verscheen deze week een artikel dat onderzoek beschrijft naar de intensiteit van deze ultrasone geluiden bij een aantal soorten vleermuizen die voorkomen in Panama. Daarin wordt melding gemaakt van intensiteiten die nooit eerder bij vleermuizen zijn opgemeten, tot zelfs 140 decibel. Bij een hoorbare frequentie zou dergelijk geluid oorverdovend zijn, boven de menselijke pijngrens!

Bron: A. Surlykke & E.K.V. Kalko (2008). Echolocating bats cry out loud to detect their prey. PLoS ONE 3(4): e2036.

De springspinnen zijn een erg diverse spinnenfamilie waarvan reeds meer dan 5000 soorten zijn beschreven. Deze bijzondere beestjes kunnen met hun sprong een afstand van meer dan vijftig maal hun eigen lichaamslengte overbruggen. Ze beschikken tevens over een zeer goed ontwikkeld zicht, wat hen uitstekend van pas komt bij het jagen. Ze vangen hun prooi door ze eerst te besluipen en daarna te bespringen.

Deze Aziatische soort blijkt nu gebruik te kunnen maken van UV-B licht om te communiceren. UV (ultraviolet) licht heeft een golflengte die kleiner is dan het voor de mens zichtbare licht, en is potentieel schadelijk. UV-A heeft een iets grotere golflengte dan UV-B en leunt dus iets meer aan bij het zichtbare licht dan UV-B. Van UV-A was eerder al ontdekt dat sommige dieren er gebruik van maken om te communiceren, maar van UV-B was iets dergelijks tot nu toe van geen enkele diersoort bekend.

Eerder onderzoek had al aangetoond dat de mannetjes van Phintella vittata UV-B kunnen reflecteren. Uit dit onderzoek blijkt nu dat de vrouwtjes dit kunnen waarnemen, wat van belang is bij de partnerkeuze. Verscheidene experimenten toonden namelijk aan dat vrouwtjes eerder kozen voor mannetjes waarvan ze de UV-B reflectie konden waarnemen. Wanneer deze reflectie door de onderzoekers selectief werd afgeschermd, waren ze veel minder geïnteresseerd.

Het is nog niet duidelijk hoe de vrouwtjes dit UV-B licht kunnen waarnemen. Er is dus nog heel wat verder onderzoek nodig. Maar wat wel vaststaat, is dat deze spin de eerste diersoort is waarvan is aangetoond dat het UV-B licht gebruikt als communicatiemiddel.

Bron: Jingjing Li, Zengtao Zhang, Fengxiang Liu, Qingqing Liu, Wenjin Gan, Jian Chen, Matthew L.M. Lim & Daiqin Li (2008). UVB-based mate-choice cues used by females of the jumping spider Phintella vittata. Current Biology: doi: 10.1016/j.cub.2008.04.020

Het boek is opgevat als een pelgrimstocht, met een knipoog naar The Canterbury Tales van Chaucer. Geen geografische reis echter, maar een reis terug in de tijd.

Vanuit evolutionair perspectief heeft de mens met om het even welk levend wezen op deze planeet, of het nu om een gorilla gaat of om een bloemkool, een gemeenschappelijke voorouder. Maar het spreekt vanzelf dat we voor die laatste wat verder moeten terugkeren in de tijd. Vanuit die grondgedachte neemt Dawkins ons mee op een reis terug in de tijd, naar het ontstaan van het leven op aarde. Eén voor één ontmoeten we de gemeenschappelijke voorouders die we delen met andere levende wezens. Elke "ontmoeting" grijpt Dawkins aan om op een verhelderende en meeslepende manier een van de vele verbazingwekkende facetten van de evolutie te belichten.

Het enige nadeel van het boek is tegelijk haar grootste troef: je blijft bijna per definitie op je honger zitten. Het is nu eenmaal niet mogelijk om alles over dit fascinerende onderwerp te vertellen op 629 pagina's, dus wie dit gelezen heeft zal meteen zin krijgen om meer te weten te komen. De lijst met "further reading" achteraan in het boek kan de geïnteresseerde lezer daarbij op weg helpen.

Tot slot, hoeveel sterren zou ik dit boek geven? Daar hoef ik niet lang over na te denken, het maximum dat op deze blog uitgedeeld kan worden natuurlijk: vier!

In elk geval is de Neanderthaler steeds het voorwerp geweest van mysterie en speculatie. Hoe ze uitstierven is onduidelijk maar een vaak gehoorde hypothese is dat ze werden uitgeroeid door de moderne mens. Ook over hun levenswijze is weinig bekend, bijvoorbeeld over de vraag of ze een gelijkaardige vorm van taal gebruikten.

Dr. Robert McCarthy, professor in de antropologie aan de Florida Atlantic University, heeft op basis van Neanderthaler-fossielen een computersimulatie gemaakt van hoe de stem van een Neanderthaler geklonken moet hebben.

Opgelet, maak je klaar voor een ontmoeting met het verre verleden. Luister naar de stem van de Neanderthaler, die de letter "e" uitspreekt... hier!

Vond je het wat tegenvallen? Geen nood, McCarthy is van plan om in de toekomst een volledige Neanderthaler-zin te simuleren. Ik ben benieuwd welke taal ze spreken!

...een categorie we-ten-schap? Wie denkt die kerel wel dat hij is?

Niemand bijzonder, ik ben ook niet van plan hier mijn eigen wetenschappelijke doorbraken te bespreken (...alsof ik die zou hebben). Neen, dit wordt een rubriek met berichtjes over wetenschap, geschreven door iemand die gefascineerd is door de wereld om hem heen en hoe die wereld functioneert. Het onderzoek zelf laat ik over aan de mensen die dat beter kunnen. Ik ga gewoon via deze rubriek interessante dingen signaleren aan de wereld, om iedereen uit te nodigen zelf op ontdekking te gaan...

Het lag voor de hand dat het eerste bericht in deze rubriek zou gaan over Darwin, de man die met zijn theorie over evolutie door natuurlijke selectie een onuitwisbare stempel op de wetenschap gedrukt heeft. Maar dat wist u allemaal al, tenzij u de laatste hondervijftig jaar op Mars gewoond hebt.

Welk nieuws valt er te melden over deze eerbiedwaardige onderzoeker? Al zijn gepubliceerde werk was reeds een tijdje online beschikbaar op de website darwin-online.org.uk, maar afgelopen week werden op deze site, voor de échte fans, ook nog eens al zijn orginele handgeschreven manuscripten ter beschikking gesteld, ingescand door de universiteit van Cambridge. In zijn moeilijk leesbare handschrift, inclusief alle wijzigingen en doorhalingen. Hierheen!

Een unieke inkijk dus in het wordingsproces van zijn publicaties. Genie aan het werk! Live! Tja, gelukkig bestonden er in die tijd nog geen realitysoaps...