Regelmatig maakt Waterlog plaats voor gastschrijvers. Deze keer voor Paul Jansen die de discussie over rekeningrijden aanwakkert, op zoek naar een sneller inzetbaar en effectief alternatief.

Als Nederland ergens gebrek aan heeft is het aan gezond verstand. Gewoon, nuchter nadenken. Dat geldt voor onderwijs, voor integratie. Maar vooral voor het onderwerp mobiliteit. Als samenvatting van een breed terrein van problemen: de eindigheid van fossiele brandstoffen, CO2-uitstoot, files, fijnstof.

Waar het om gaat zolang er geen waterstofeconomie is, is dat we minder gebruik maken van vervoer over de weg, liefst op korte termijn. En waar zoekt de politiek nu de oplossing? In rekeningrijden via een complex ICT-project dat bij voorbaat tot mislukken gedoemd is. Onderzoek heeft immers laten zien dat wat grotere ICT projecten (belastingdienst, politie) mislukt zijn. En mocht zo'n project ooit slagen, dan zal dat niet voor 2025 zijn. Maar voor de politici, merendeels met een alfa-opleiding, zijn de ICT'ers de moderne medicijnmannen. De lobby's uit het bedrijfsleven laten zich gelden en hebben kennelijk grote invloed.

Laten we eens ons gewone gezonde verstand gebruiken: als iedere kilometer met de auto duur is, dan zal de auto minder worden gebruikt. Dus laten we alle kosten van wegtransport variabel maken. Dat kunnen we bereiken door BPM (aanschafbelasting) en wegenbelasting geheel onder te brengen in de brandstofprijs. Die zal dan 50 à 75 cent stijgen. Een paar aspecten:

Kosten
De inningskosten zijn nul, zowel initieel als structureel. Het enige wat gebeurt is een verhoging van de bestaande belasting op brandstoffen. Bij rekeningrijden worden de initiële kosten begroot op 3 miljard, de jaarlijkse kosten 1 miljard. De autobezitters hoeven geen dure kastjes te kopen. En bovendien vervallen de inningskosten van wegenbelasting en BPM. Die miljarden zijn makkelijk verdiend.

Effecten
De prijsverhoging is fors. Maar voor de gemiddelde gebruiker valt hij weg tegenover het verdwijnen van BPM en wegenbelasting.

Vergelijkbare verhogingen zullen trouwens ook autonoom optreden bij de onvermijdelijk dalende productie van fossiele brandstoffen tegenover een stijgende vraag. We nemen er nu alleen een voorschot op met zeer nuttige effecten. De prijsstijging van de variabele kosten moet ook fors zijn om het beoogde effect te bereiken, kleine verhogingen resulteren niet in ander gedrag. Een forse verhoging, die bij ieder bezoek aan de pomp wordt gevoeld leidt wel tot een eerdere keuze voor de fiets, carpoolen of openbaar vervoer. De ritprijzen voor auto en trein worden zo ook beter vergelijkbaar. Nu valt een vergelijking vaak in het nadeel uit van openbaar vervoer, omdat de vaste kosten van de auto daarin niet worden meegenomen.

De effecten zijn grover dan bij rekeningrijden. Maar we zijn er bij gebaat dat ook in Friesland minder CO2 en fijnstof wordt uitgestoten, dat in het gehele land minder brandstoffen zullen worden verbruikt. En op het verminderen van files zal er natuurlijk ook een positief effect zijn.

Economie
Voor de economie zullen er ook forse gevolgen zijn. Wegtransport wordt duurder. Maar dat transport is nu goedkoop, zo goedkoop dat het loont om bronwater en varkens door heel Europa te vervoeren. Duurder transport is dus geen ramp maar een stimulans om nutteloos en schadelijk transport te staken, om eerder regionale producten te gebruiken.

Europees
Voert alleen Nederland deze innovatie in, dan is dat natuurlijk concurrentievervalsend in Europa. Nadelig voor de pomphouders langs de grens, voor transporteurs (idem), voordelig voor trein en scheepvaart, voordelig voor lokale producenten. Maar ook rekeningrijden heeft dergelijke gevolgen. Wat je ook doet, bij voorkeur moet het Europa breed worden ingevoerd. Waarmee ook de schaalvergroting van de opbrengsten niet te versmaden is.

Op te lossen
De teruggave van de BPM op bestaande auto's kan over een paar jaar worden uitgesmeerd. De berekening ervan gebeurt alsof die auto naar het buitenland is geëxporteerd. Dat is een bestaande regeling die alleen op wat grotere schaal moet worden uitgevoerd.

Pomphouders langs de grenzen kunnen worden gecompenseerd op grond van opbrengsten uit voorgaande jaren. Een kleine toeslag op de brandstofprijs zal daarvoor voldoende zijn.

Tot slot
Uiteindelijk zal ooit, als alle technische, ICT en morele aspecten (privacy) zijn opgelost, rekeningrijden de mooiste oplossing zijn. Rekeningrijden via een GPS-systeem biedt mogelijkheden tot heffingen die afhangen van tijd en plaats. Variabilisering niet. Maar met variabilisering kunnen we al in 2009 beginnen, waarschijnlijk dus 10 jaar eerder. Dat geeft een geweldige winst. Laten we dus nu beginnen en niet luisteren naar de lobby's. Tenzij het een lobby voor het gezonde verstand betreft.

Het is echt niet ironisch bedoeld, bovenstaand filmpje. Het is heel serieus. Eigenaars van een Hummer, jeweetwel, dat bezineslurpend gepantserd monster op wielen, komen gráág het Rode Kruis helpen bij natuurrampen. En natuurrampen, dat zijn van die rampen als gevolg van klimaatverandering, onder andere veroorzaakt door die benzineslurpende monsters op wielen.

Naomi Klein legt de tendens uit in een artikel in de Guardian. Aanbidders van Het Markt Principe, -zoals Bush - stellen dat uiteindelijk de wal het schip zal keren en dat de prijsontwikkeling van olie het bedrijfsleven zal dwingen om technologie voor alternatieve energie te ontwikkelen. Da's makkelijk, je hoeft het bedrijfsleven geen grenzen te stellen en je hoeft al helemaal niet na te denken over hoe juist het ongebreideld groeidenken van de markt ons in deze situatie gebracht heeft. Het komt allemaal vanzelf goed. Leve de hoge olieprijs.

Maar helaas. De markt werkt hier niet - of liever, de markt werkt heel anders dan gedacht. In haar artikel rekent Klein het voor: het grote geld gaat langzaam maar zeker niet meer naar het ontwikkelen van schone technologiën. Nee, de groeimarkt op dit moment is beveiliging: beveiliging tegen klimaatrampen bijvoorbeeld, maar ook de beruchte 'private security companies' zoals Blackwater - de huurlingen van Bush.

Om kort te gaan: het bouwen van forten -of het nu een muur dwars door Israël is, of een muur tegen immigranten in de VS of Spanje, of een muur om je huis, dàt is momenteel de groeimarkt. En Humers om je veilig te voelen buiten die muren natuurlijk. Waarom? Minder risicovolle investering en een gegarandeerde opbrengst. Van investeringen in technologie voor schone energie moet je nog maar afwachten of het wat oplevert. Daarom wordt nu minder geïnvesteerd in een schone duurzame wereld voor ons allemaal, maar meer in een veilige wereld voor enkelen. Want de markt, de markt is nu eenmaal gebaseerd op hebzucht en dus kortzichtig.

Cartoon door Bas Köhler

Geen seks, geen drugs, religie in de politiek. De jaren vijftig? Nee hoor, Nederland anno 2007. Waterstof gaat op zoek naar vrijzinnigheid in een zee van dwangmatigheid. Hoe feministisch is de aanval op de bimbocultuur? Moeten progressieven preuts pornoficatie gaan bestrijden? Er is een derde weg, stellen Brechtje Paardekoper en Dylan van Rijsbergen. De eerste roept om een abrikozen-offensief, de ander om een nieuwe Jan Wolkers (had de oude dat nog maar kunnen meemaken!). De seksuele revolutie van de jaren zestig moet nieuwe betekenis krijgen in onze tijd. Volgens Elsbeth Etty en August Hans den Boef gaat de PvdA naar God als zij de Nederlandse traditie van vrijzinnigheid verloochent en er niet in slaagt om haar moslim-aanhang weg te slepen onder het juk van moskee en imam. Dick Pels vindt dat er een nieuw vrijzinnig kruispunt moet worden vrijgemaakt in de Nederlandse politiek. Wijnand Duyvendak vraagt zich af: kun je het milieu wereldwijd eerlijk verdelen of is het ‘eigen overstroming eerst’? Uit de Gordel van Smaragd leert Roy Voragen ons dat die edelstenen maar voor weinigen zijn weggelegd in een compromisloze meritocratie. Sjoerd Hauptmeijer kijkt in de glazen bol en ziet daar het spook van het ontspoorde hyperkapitalisme. Help! Wie redt ons? Bokito misschien?

Klik hier voor de Waterstof van deze maand