Ik heb de laatste 15 jaar in totaal drie brieven naar kranten gestuurd, waarvan twee naar de NRC. De derde reactie ging naar Trouw. Trouw is zo fatsoenlijk om een bevestiging van ontvangst te sturen. Hierop hoeven we bij de NRC niet te rekenen. Bij mijn reactie nummer 1 (van vorig jaar) op een artikel van de rechtspsycholoog Elffers, die mij in de NRC een bewering in de schoenen schoof die precies het tegendeel was van wat ik had gezegd (zie Professor Elffers neemt het op tegen de 80 hoogleraren), kreeg ik na enkele weken de mededeling dat er inmiddels al zoveel mensen over dit onderwerp geschreven hadden dat mijn reactie helaas niet meer geplaatst kon worden. Maar eerlijk gezegd heb ik in de NRC geen enkele reactie op het opiniestuk van Elffers gezien. Ik zat in die tijd in Zürich en had met behulp van de echtgenoot van een collega daar nog een plaatje van Joris Goedbloed (met tekst) in mijn antwoord aan Elffers gehesen. Iemand schreef mij toen uit Nederland: "Erg leuk dat plaatje van Joris Goedbloed, maar je begrijpt natuurlijk wel dat het met dat plaatje erbij helemaal nooit in de NRC was gekomen." Nee, inderdaad, met het leuke plaatje erbij werden de door Birgit Donker genoemde normen en waarden natuurlijk met voeten getreden!

Per aspera ad pecunia oleo, roepen wij, latinisten, feestelijk uit!

(Joris Goedbloed in Panda en de Olie-Magnaat.)

Deze week voelde ik mij gedwongen een reactie te schrijven op een passage in een redactioneel commentaar van de NRC die mij als grote onzin voorkwam en die bovendien steun verleende aan een gevaarlijk soort ontwikkeling in juridisch Nederland. Het ging hier om het redactioneel commentaar van 16-7-08, getiteld "Ten halve gekeerd". Dit was de tweede brief die ik ooit aan de NRC heb geschreven. Mijn brief staat aan het eind van deze blog. Ik kreeg natuurlijk geen bevestiging van ontvangst en heb daar toen de dag nadat ik mijn reactie gestuurd had nog eens expliciet om gevraagd. Ook vroeg ik aan een bevriende insider m.b.t. hoe dit soort zaken door de NRC behandeld worden waarom de NRC eigenlijk niet het fatsoen had om een ontvangstbevestiging te sturen, al was het maar een automatische bevestiging van ontvangst. Hij stuurde mij toen een heel uitvoerig antwoord dat ik hier graag zou plaatsen omdat het heel grappig was wat hij vertelde over de gang van zaken bij de NRC wat dit betreft, maar omdat ik zo netjes ben en het privé correspondentie betreft zal ik het niet doen. Hij heeft mij echter toestemming gegeven hieruit te citeren, met de toevoeging: "Het is allemaal waar wat ik zeg".

Om te beginnen zei hij: "Ze hebben per redactie doorgaans daar een of ander meisje voor zitten die dat afhandelt. Als ik zelf een ingezonden brief stuur, word ik precies zo behandeld als jij, op z'n best krijg ik van zo'n meisje een kort briefje dat er helaas geen plaats is voor mijn bijdrage. In feite is dat erg eigenaardig, maar zo werken ze daar. Ze werken ook met volledig gescheiden redacties per rubriek, zodat het kan gebeuren dat er soms twee artikelen over hetzelfde onderwerp in de krant staan op de verschillende pagina's." En verder: "Het heeft dus weinig zin je boos te maken over de gang van zaken daar, want zoals men daar werkt, dat is regelrecht onbegrijpelijk voor een ordelijk denkend mens." En tenslotte: "Ik wou dat ik je iets leukers kon vertellen, maar helaas, zo gaat het daar, en 't is doodjammer want die brief van je is voortreffelijk en ik zou 't enorm toejuichen als hij geplaatst werd."

Hier werd een zwart beeld opgeroepen van de behandeling van brieven van lezers, dat niet helemaal leek te passen bij het adagium van de hoofdredactrice Birgit Donker "Een interessante brief is een sieraad voor de krant". En inderdaad, al zijn voorspellingen kwamen uit. Eerst kreeg ik een briefje van het secretariaat van de opinie redactie "Dank voor uw ingezonden brief. Wij hebben deze in goede orde ontvangen." Dat was wel als antwoord op mijn expliciete verzoek om zo'n bevestiging de dag na mijn inzending, maar alla, het gaf toch enige moed dat het niet helemaal hopeloos was. Daarna kreeg ik dezelfde dag nog een e-mailtje van iemand anders van de opinie redactie: "Vriendelijk dank voor uw reactie. We hebben die in goede orde ontvangen. Mocht de vermelding van uw naam en/of woonplaats ontbreken, kunt u die dan alsnog toesturen?" Ik had mijn adres nog niet opgestuurd, dus dat heb ik toen meteen gedaan. Tot mijn grote verbazing kreeg ik echter de volgende dag weer een e-mail van een andere redacteur van de opinie redactie van de NRC met de inhoud: "Uw brief is gearriveerd, maar wij kunnen pas tot plaatsing overgaan als wij uw woonplaats weten. Gaarne deze e-mailen." Ik heb toen de informatie die ik hierover al aan de NRC had opgestuurd geforward aan de betreffende (andere) redacteur en aan mijn kennis geschreven: "Ik heb een forward van mijn e-mail met adres van gisteren aan beide redacties gestuurd in de hoop dat ze zich een beetje schamen, maar dat zal wel niet het geval zijn!" Hij schreef terug: "Dat ze het adres vragen is een goed teken. Schamen zullen ze zich zeer beslist niet, het slag dat daar zit heeft nog nooit van schaamte gehoord."

Nu was het zo dat ik een aantal kennissen attent had gemaakt op de betreffende passage in het hoofdartikel dat ging over het voorstel van minister Hirsch-Ballin, waarin de commissie die de mogelijkheid om rechtszaken te heropenen zou moeten verruimen een aanhangsel van de Hoge Raad wordt. Op 18 juli (net terug van vakantie had ik de vorige dag een NRC gekocht; ik ben geen abonnee) schreef ik aan deze kennissen:
"M.i. zou iemand moeten reageren op de volgende zinnen in het hoofdcommentaar van de NRC: "Die keuze is op zichzelf juist. De rechterlijke macht bewijst iedere dag dat het eigen werk kan herzien. Het verwijt dat slagers hun eigen vlees mogen keuren zien rechters terecht als een geuzencompliment. Daar zijn ze voor en dat kunnen ze." Hier staan (zonder argumenten) een aantal beweringen achter elkaar die stuk voor stuk onjuist lijken. Ik heb zelf geen geluk gehad met mijn reacties op onzin in de NRC, maar het lijkt mij van belang dat iemand hier iets over zegt. Anders komen we in Nederland steeds meer in een situatie terecht waarin iedereen die voor het gerecht verschijnt een rechtvaardige behandeling wel kan vergeten."
Twee van deze kennissen hadden de handschoen opgenomen en een reactie (op het hele commentaar) aan de NRC gestuurd. Deze brieven overschreden de limiet van 250 woorden die de NRC (in de op de opiniepagina hiervoor verstrekte normen) geeft, zodat ik enigszins bevreesd werd dat deze reacties er ook niet doorheen zouden komen.

Wel had ik, ingaand op een verzoek van deze twee schrijvers, wat suggesties gedaan m.b.t. woordkeuze e.d., die gedeeltelijk door hen werden overgenomen. Eén van hen kreeg een bevestiging van ontvangst, de ander niet. Ontvangst bevestigen of niet bevestigen, het is een random proces bij de NRC! Aan één van hen schreef ik: "Laat je me nog even weten of het geplaatst wordt? Ik zag dat je 317 woorden gebruikt, terwijl de NRC maar 250 toelaat. Ik overweeg om zelf ook nog even een korte reactie te sturen, als die van jou er niet in komt."
Hij schreef terug: "Ik heb nog niets van de NRC gehoord, dus ook geen afwijzing. Niettemin zou ik je willen aansporen zelf ook iets te schrijven en wacht daar niet te lang mee. Op de redactie worden ze sterk beïnvloed door de lezersdruk. Als er veel mensen over iets schrijven is het "hot" en de ruimte waard. Pas bij een lawine van stukken gaan ze dan weer ziften." Afgezien van het feit dat deze brief van een andere insider m.b.t. de NRC weer een nieuw licht werpt op hoe deze "kwaliteitskrant" omgaat met het nieuws (zou een kwaliteitskrant eigenlijk niet meer aandacht moeten besteden aan het belang van een onderwerp dan aan hoe "hot" dit onderwerp is; is het laatste niet meer de taak van de Telegraaf?), geloof ik inmiddels dat het eigenlijk niet zo werkt. Want....

Het is inmiddels 25 juli. Eén van de twee andere schrijvers (die 746 woorden had gebruikt) heeft te horen gekregen van weer een andere redacteur dat het te lang was (zoals ik trouwens ook al tegen deze schrijver had gezegd): "Dank voor de bijdrage die wij echter niet in deze omvang kunnen plaatsen. Indien u hem wilt bekorten tot max. 300 woorden waarin u bondig uw mening terzake formuleert, zullen wij overwegen hem te plaatsen als ingezonden brief." Hé, ik had begrepen dat er maar 250 woorden gebruikt mochten worden, maar nu bleek ineens 300 ook te mogen...

Na het inzenden van een kortere versie krijgt deze schrijver op 25 juli op kwart voor tien het bericht: "Hartelijk dank voor toezending van uw brief. De grote hoeveelheid post die wij dagelijks ontvangen dwingt ons echter een selectie te maken en helaas moeten wij u mededelen dat wij uw ingezonden brief (deze keer) niet zullen plaatsen. Het spijt ons u niet anders te kunnen berichten. Met vriendelijke groet, Redactie Opinie, NRC Handelsblad". De brief wordt door deze briefschrijver aan mij geforward met de mededeling: "Einde oefening. Ik geloof niet dat er ooit een keer een stuk wel geplaatst is." Wat schetst echter de verbazing van deze zelfde briefschrijver bij het ontvangen om 12 uur dezelfde dag van het volgende bericht van weer een andere medewerker van de NRC: "Dank u voor uw antwoord. Als er in de krant van morgen ruimte is, dan plaats ik hem."

Om half drie 's middags ontvang ik van deze zelfde medewerker (die voor mij een nieuwe ster aan het NRC firmament was; het was althans weer een nieuwe naam voor mij, met een e-mail adres, verschillend van de vorige drie) de mededeling: "Geachte heer Groeneboom, Dank u voor uw heldere en korte brief. Ik had hem graag willen plaatsen, maar er is een groot aantal brieven over dit onderwerp binnengekomen, met dezelfde strekking. Uw brief is daarbij helaas gesneuveld." Eerlijk gezegd moest ik erg lachen om het woord "gesneuveld", hoewel dat waarschijnlijk niet de bedoeling van deze redacteur was. En het grote aantal brieven met dezelfde strekking waar hier sprake van is, is dus denk ik gelijk aan drie (maar dit is natuurlijk slechts een vermoeden). Hoe het de andere brievenschrijver van een brief "met dezelfde strekking" is vergaan weet ik op dit moment nog niet. (Toevoeging 27 juli: deze brief is er ook "doorgekomen", zoals deze briefschrijver mij inmiddels heeft laten weten, zie brieven NRC Handelsblad 26 juli).

Tenslotte komt hieronder de reactie die ik zelf op 22 juli heb ingezonden. Ik moet er nog aan toevoegen dat ik de bewering "Het verwijt dat slagers hun eigen vlees mogen keuren zien rechters terecht als een geuzencompliment" als onjuist beschouw vanwege het woord "terecht"; wie weet is het echter wel juist dat rechters dit als een geuzencompliment beschouwen...

Mijn reactie op het redactioneel commentaar in de NRC "Ten halve gekeerd" van 16-7-08 (minder dan 250 woorden!):

In het redactioneel commentaar van 16-7-08 op het voorstel van minister Hirsch-Ballin, waarin de commissie die de mogelijkheid om rechtszaken te heropenen zou moeten verruimen een aanhangsel van de Hoge Raad wordt, wordt opgemerkt: "Die keuze is op zichzelf juist. De rechterlijke macht bewijst iedere dag dat het eigen werk kan herzien. Het verwijt dat slagers hun eigen vlees mogen keuren zien rechters terecht als een geuzencompliment. Daar zijn ze voor en dat kunnen ze."
Hier staan zonder argumenten een aantal beweringen achter elkaar die mij stuk voor stuk onjuist lijken. Waarom is die keuze "op zichzelf juist"? Wat is hiervoor het argument? Lucia de Berk zou nog steeds in de gevangenis zitten als niet door niet-juristen was gewezen op de in deze zaak gemaakte fouten m.b.t. statistiek en toxicologische bewijsvoering.
In het voorstel van minister Hirsch-Ballin worden niet-juristen echter nog steeds geweerd en komt er geen onafhankelijke commissie, zoals bijvoorbeeld in Engeland de Criminal Cases Review Commission (CCRS). Deze laatste commissie heeft sinds 1997 ongeveer 400 zaken heropend, waarbij in 70 % van de gevallen het oorspronkelijke vonnis vernietigd is. In Nederland zijn sinds 1997 slechts 3 zaken heropend, waaronder de Schiedammer parkmoord, waar een ander dan de veroordeelde heeft bekend.
Minister Hirsch-Ballin en ook Mr. Brouwer haasten zich in interviews steeds te zeggen dat rechterlijke dwalingen een hoge uitzondering zijn. Hoe weten ze dat eigenlijk zo zeker? De ervaringen van de CCRS wijzen in een andere richting!

Naschrift. Het is nu vrijdag 1 augustus en inmiddels nog iets gekker geworden. Op maandag 28 juli ontving ik weer een brief van een redacteur van de NRC (of liever gezegd: NRC.Next), waarin werd toegegeven dat het een chaos was en waarin ook werd gezegd ("copy and paste"): "Niettemin was ik nog altijd voornemens u brief te plaatsen in NRC.Next, maar ik kan me voorstellen dat u daar inmiddels bezwaar tegen heeft, gezien uw minder positieve ervaringen met onze twee kranten. Laat ik uw reactie wat dit betreft dus nog maar even afwachten".

Ik heb het toen even aan mijn "forum" voorgelegd en iedereen vond dat ik maar op dit voorstel in moest gaan. Mijn brief was van vorige week dinsdag (22 juli); niet bepaald een flitsende reactie van de redactie! Het redactioneel commentaar was van nog een week eerder, zodat het zo langzamerhand wel enigszins mosterd na de maaltijd was geworden (wat betreft dit redactioneel commentaar, niet wat betreft de zaak waar het om ging). De brief schijnt inmiddels op 30 juli in NRC.Next verschenen te zijn, zoals ik vandaag van een redacteur als reactie op navraag mijnerzijds mocht vernemen.

Ik ben zelf niet geabonneerd op NRC of NRC.Next (zoals ik boven al opmerkte) en heb mijn reactie niet in de krant gezien, maar ik heb de afgelopen twee weken wel een aantal keren een NRC of NRC.Next gekocht. De keren dat ik deze kranten kocht zag ik daarin geen enkele brief van een lezer. Geen wonder dat ze ruimtegebrek hebben voor brieven! Het is ook weer aardig in verband met de uitspraak van de hoofdredactrice van de NRC "Een interessante brief is een sieraad voor de krant". Is er niet eerder sprake van een soort verachting voor de lezer - in het bijzonder de lezer die een (kritische) reactie schrijft?

Bij de Volkskrant kan men ook door de krant heenbladeren via "Lees de online krant". Bij NRC.Next heb ik die mogelijkheid niet ontdekt. Wel kwam ik bij pogingen om te bladeren door NRC.Next terecht bij rubrieken als next.lover ("Meer daten in minder tijd? Ga naar nextlover.nl"), maar daar was ik eigenlijk niet naar op zoek.
Zie aflevering 2 voor verdere ervaringen van een brievenschrijver.

Een opinieblad dat het zwijgen wordt opgelegd omdat het voor de regering onwelgevallige berichten brengt, een hoofdredacteur die wordt ontslagen omdat hij te veel een eigen koers vaart, een parlementslid dat door de veiligheidsdienst wordt geadviseerd om zijn toon te matigen en vervolgens door de regering onder druk wordt gezet om zijn opvattingen niet in de vorm van een filmpje naar buiten te brengen, een tekenaar die wordt opgepakt omdat zijn cartoons haat zaaien. Het zijn voorbeelden van breideling van de persvrijheid die we geneigd zijn te associëren met regimes als die in Rusland, Indonesië of Birma. Wie had ooit gedacht dat dergelijke aanvallen op de persvrijheid zich anno 2008 zouden voordoen in een land dat er zo graag prat op gaat ooit het toevluchtsoord te zijn geweest voor vrijdenkers als René Descartes en John Locke: Nederland.

In september vorig jaar werd Thijs Janssen, hoofdredacteur van Christen-Democratische Verkenningen, het blad van het Wetenschappelijk Instituut van het CDA, ontslagen omdat hij in het blad teveel ruimte zou bieden aan opvattingen die niet sporen met de officiële CDA-lijn. Momenteel voert de landsadvocaat namens premier Balkenende een bodemprocedure tegen het weekblad Opinio omdat het eerder dit jaar een pastiche publiceerde van een rede van Balkenende, waarmee het blad de onduidelijke houding van het CDA ten aanzien van de Islam hekelde. Hoewel de rechter Opinio in kort geding in het gelijk stelde, dreigt het blad nu financieel ten onder te gaan doordat het de kosten van een langdurig proces niet kan opbrengen. Diezelfde Balkenende trachtte eerder, uit angst voor mogelijke negatieve reacties in moslimlanden, op lafhartige wijze Geert Wilders ervan te weerhouden zijn film Fitna uit te brengen - op een moment dat hij nota bene geen enkel inzicht had in de inhoud van de film. Afgelopen week pakte de politie, met volledige instemming van CDA-minister Hirsch Ballin, de cartoonist Gregorius Nekschot op omdat zijn spotprenten moslims zouden beledigen en haat zouden zaaien. Diezelfde Hirsch-Ballin stond onlangs nog op het punt om het parlement voor te stellen het verbod op godslastering zodanig te verruimen dat niet meer alleen belastering van het opperwezen eronder valt, maar ook ‘het zich beledigend uitlaten ten aanzien van een bepaalde godsdienst of levensovertuiging', waaronder begrepen ‘heilige boeken of andere kernwaarden van een godsdienst of levensovertuiging'. Daarmee zou een ieder die scherpe kritiek uit op een kernwaarde van een geloof het risico lopen strafrechtelijk te worden vervolgd.

Het mogen dan relatief kleine en op zichzelf staande incidenten lijken, wie ze op een rijtje zet ontkomt niet aan de indruk dat er een patroon in zit. Het is telkenmale het CDA dat iemand het zwijgen probeert op te leggen en steeds is het argument dat er een hoger belang in het geding is waarvoor de vrijheid van meningsuiting moet wijken. De persvrijheid lijkt bij het CDA niet langer in goede handen te zijn. Daarmee begeeft het CDA zich op een uiterst bedenkelijk pad. Regimes die onder het mom van bescherming van godsdienst, vaderland of goede zeden de persvrijheid aan banden leggen, nemen het meestal ook niet al te nauw met andere fundamentele burgerrechten.

Zolang CDA-politici alleen nog maar zeiden dat de vrijheid van meningsuiting geen vrijbrief mag zijn om te kwetsen en te shockeren, kon je dat nog zien als een onschuldige poging om ‘de toon van het debat' te matigen. Maar inmiddels is duidelijk dat het het CDA ernst is en dat het er niet voor terugdeinst om mensen die een naar zijn inzicht al te vrijmoedig gebruik maken van de persvrijheid, de mond te snoeren. Die ontwikkeling vormt een veel grotere bedreiging voor onze democratische rechtstaat dan alle artikelen, cartoons en films waar het CDA zich aan stoort bij elkaar.

Paul de Beer is medeoprichter van Waterland en hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de Universiteit van Amsterdam. Dit stuk verscheen ook in de Volkskrant van 22 mei 2008.  

De arrestatie van Gregorius Nekschot houdt de gemoederen terecht bezig. Niets minder dan de vrijheden van meningsuiting en artistieke expressie zijn geschonden. De aanstichter hiervan is de officier van justitie, Paul Velleman, die tevens coördinator is bij het meldpunt antidiscriminatie internet dat de aanklacht tegen Nekschot uiteindelijk heeft ingediend. Een onverkwikkelijke vermenging van rollen trouwens.

Aan deze door Hirsch Ballin cs. ondersteunde justitiële intimidatie ligt als men het welwillend wil formuleren een misverstand ten grondslag wat religie is en als men het kwaadwillend duidt één duivelse immuniseringsstrategie. Laat ik het uitleggen.

Religie is politiek
Religie is geen privézaak zoals veel vrijzinnigen denken, iets wat alleen achter de voordeur mag bestaan. Geloof is ook geen persoonlijk kenmerk zoals rood haar is, blauwe ogen, mannelijkheid of seksuele geaardheid. Nee, religies zijn altijd een politieke ideologie. Want zij doen uitspraken over de onderlinge betrekkingen van mensen, het hoogste goed, het summum bonum, de verhoudingen tussen geslachten, gelovigen en niet-gelovigen, natuur, het recht, over wie het voor het zeggen hebben, e.d. Er is geen onderwerp van algemeen belang waar een religie zich niet mee bezighoudt.

Het onderscheid dat Wilders bijvoorbeeld maakt tussen de islam als religie en de islam als ideologie is volstrekt onzinnig. De islam is volledig politiek-ideologisch net zoals het christendom, het jodendom, het boeddhisme, het humanisme, het liberalisme en het socialisme dat zijn. Ook God en Allah zijn meningen en wat mij betreft zeer laakbare en slecht onderbouwde. De meiden van hallal zijn geen moslima’s maar politica’s van hun islamitische zaak en dienen derhalve ook als politica’s te worden behandeld, iets wat de cabaretier Hans Teeuwen tijdens het ruchtmakende interview van de drie meiden vorig jaar ook deed. Die man heeft door wat religie is.

Toegang tot de open samenleving
Het basiskenmerk van de open samenleving is dat elke mening over de wenselijke koers van de menselijke affaires de arena van debat en macht mag betreden. Zonder uitzondering. Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen zinnige en onzinnige, ware en onware meningen.

Popper, Arendt en Habermas hebben in hun politieke filosofieën hier veel aandacht aan besteed. Zij zijn wat dat betreft de nazaten van Stuart Mill, die zoals bekend hartstochtelijke pleidooien voor de vrijheid van meningsuiting en de permanente botsing van opvattingen hield. Iedereen is feilbaar, aldus deze negentiende eeuwer, en alleen in het vrije debat kunnen we schiften wat goed is en wat werkt en kan een samenleving zich verbeteren en het geluk van allen toenemen.

De New Yorkse filosoof, Austin Dacey, trekt deze uitgangspunten van de open samenleving ook door naar religies. Religies zijn meningen die niet buiten het politieke discours gedreven moeten worden maar net zoveel recht hebben om in de arena van macht en debat tot expressie te komen als de liberale, vrijzinnige, of welke andere mening dan ook. Ik ben het met hem eens. Religie is geen privézaak maar een politieke.

Religie in de publieke ruimte
Als religies politieke ideologieën zijn omdat zij zich roeren in het publieke debat en hun aanwezigheid in de publieke ruimte opeisen, dan dienen zij zich ook te houden aan de spelregels van de arena van debat en macht. Want de deelname aan het publieke discours is niet ongeclausuleerd.

De belangrijkste regel is dat wie de politieke arena betreedt zich zonder uitzondering onderwerpt aan de principes van confrontaties, kritiek en satire. Het kan niet zo zijn, aldus de filosoof Austin Dacey, dat religies de publieke arena betreden en dat wanneer zij klop krijgen jammeren dat zij gekwetst worden en dat dus de ander dus zijn mond moet houden. Er is geen free pass voor de publieke arena voor religies. Je bent niet je mening maar je hebt hem.

En dat is precies wat er gebeurt zoals ook nu weer bij de fanatieke aanslag van Ballin en Velleman op de open samenleving. Zodra kritiek hen niet bevalt maken zij van religie een persoonlijke eigenschap. Dan kunnen zij zeggen, dat die kritiek een aanval op hun persoon is en niet op hun politieke mening. Dit is nu de grote immuniseringstrategie van gelovigen. Je moet eens voorstellen dat Rutte een heftige aanval van Marijnissen krijgt en zich dan verweert met: ‘je beledigt me, je spuugt op mijn liberale identiteit, dit is liberaal-lastering.’ Iedereen zou dit belachelijk vinden en terecht. Dezelfde houding dienen we aan te nemen tegen het gejammer van christenen en moslims als hun geloofwaarheden weer eens onder vilein vuur liggen.

Of identiteit of mening
Het is dus van beide éen: of religie is een identiteit of religie is een politieke ideologie. Als het een identiteitskwestie is dan moeten gelovigen daar ook de consequenties van aanvaarden en hun mond verder houden over aardse zaken. Geloof is dan inderdaad een privézaak en een identiteit. Ik wil dan geen meid van hallal meer horen. Maar zodra zij hun mond opendoen en hun mening geven over bijzonder onderwijs, opvoeding, gescheiden zwemmen, zondagsluiting en dergelijke, dan moeten zij beseffen dat zij transformeren tot een van de woordvoeders van een politieke ideologie. Dan zullen zij ook moeten aanvaarden dat zij de wind van voren kunnen krijgen.

Wat het CDA, moslims, justitie en politiek correcte linkse mensen nu doen is het volgende: als het hun uitkomt claimen zij de politieke status van een religie maar als er verweer komt maken zij er opeens een persoonlijkheidskenmerk en een identiteit van. “U kwetst, beledigt een groep mensen, u zaait haat”.
De hedendaagse religieus-politieke elite speelt op dit moment dit ongelooflijk vuil spel. Zij wil wel de lusten van religie als politieke ideologie maar niet de lasten. Zij onttrekt zich aan de principes van de open samenleving.

Dat kan beslist niet. Het is dan ook van belang voor vrijzinnigen, anti-religieuzen, humanisten, secularisten of wie dan ook om religie als een politiek systeem te beschouwen en niet meer als een psychologische identiteit waar je rekening mee moet houden. Frapper toujours zou ik zeggen. We behandelen vanaf heden moslims en christenen alsof het socialisten, populisten of libertariers zijn: hard, confronterend, machtsondermijnend, ironiserend tot op het scherpst van de snede.

Cartoonisten
In de politieke arena vindt de confrontatie van meningen op verschillende niveaus zich af. Wanneer de verborgen premissen van een ideologisch stelsel geëxpliciteerd en bekritiseerd worden zijn doorgaans de politiek filosofen aan het woord. De wetenschappers en beleidsmedewerkers bakkeleien over de juistheid, effectiviteit en efficiency van de beleidsprogramma’s. Veel werk in de Tweede Kamer is niet veel meer dan dat.

En wat doen cartoonisten dan, en cabaretiers en kunstenaars? Zij ondermijnen en ontmaskeren alle retoriek die in de politieke arena aanwezig is. De claims van leiderschap, van morele superioriteit, van onfeilbaarheid, van politieke correctheid, van integriteit die er niet is. De retoriek van hoofddoekjes, boerka’s, kazuifels en besnijdenissen pakken zij aan met dezelfde methode als van hun opponenten: met retoriek hard op hard, zacht op zacht. Met hun overdrijvingen en bespottingen, met hun uitvergrotingen en ridiculiseringen wijzen zij op de kleren van de keizer.

Heibelkunst
In het museum voor kwetsende kunst, dat sinds begin mei is geopend en dat inmiddels meer dan driehonderd kunstvoorwerpen bevat waar heibel over is geweest, wordt geen enkel concreet individu beledigd of belasterd. Alleen de pretentie en de claims van religies en hun functionarissen, van staten en leiders, van bedrijven en managers, ja die wordt onderuit gehaald. Dat is ook precies van Gregorius Nekschot in zijn prachtige cartoons doet: onderuithalen van machtsaanspraken, waarheidspretenties en morele monopolies.

Dat mag in een open samenleving, nee dat moet zelfs. Daarom is het nodig ons met Gregorius Nekschot bezig te houden en voor zijn vrijheid van expressie op te komen.

Het kan u, als kritisch denkend en goed geïnformeerd mens, niet ontgaan zijn dat een belangrijk deel van de Nederlandse bevolking zich grote zorgen maakt over het religieuze gehalte van het kabinet. Ik ben atheïst en één van die mensen.

Met het bekend worden van de conceptbrief van minister Hirsch Ballin aan de tweede kamer, waarin de minister ingaat op de mogelijkheden om de werking van artikel 147 Sr uit te breiden naar andere godsdiensten en levensovertuigingen, is de zorg dat dit kabinet slechts oog heeft voor de behoeften van één specifieke groep verder gegroeid.

Dat minister Hirsch Ballin, naast het hebben van het idee rechten van niet-religieuzen verder te beperken óók nog eens actief zijn tijd, én die van zijn ambtenaren, besteedt aan het concretiseren van proreligieuze wetgeving baart mij grote zorgen.

U maakt deel uit van dit kabinet wat u de unieke mogelijkheid geeft invloed uit te oefenen en zorg te dragen voor het behoud van onze vrijheden.

Ik doe dan ook een dringend beroep op u om u maximaal in te zetten en ervoor te zorgen dat uw collega Hirsch Ballin zijn activiteiten staakt en zijn vrijheidsbeperkende voorstel(len) niet aan de Tweede Kamer voorlegt.

Als er een strijd is die het maximale en uiterste van een atheïst vraagt en vergt is dat die tegen de onwetendheid en opdringerigheid van religies.

Ik wens u alle wijsheid, sterkte en kracht toe om de strijd te voeren zoals de sociaal democratie dat betaamt.

Hoogachtend,

Kees de Jong

Wat mij wel verbaast is het uitblijven van de tegenreactie. Waar wachten we met z’n allen op? De mededeling dat het te laat is? Dat we in een theocratie leven, onze vrijheden kwijt zijn en ons dienen te schikken naar de waanbeelden van religies? Wat is het dat er moet gebeuren om niet religieuzen wakker te schudden en tot actie te krijgen?

Dankzij het uitblijven van die reactie zie je deze christelijke club met groeiend zelfvertrouwen steeds openlijker de zijde kiezen van religieuzen. Zonder enige schaamte worden de rechten van niet religieuzen vertrapt. Niet eens de wetenschap dat een meerderheid in de kamer vóór het afschaffen van het speciale verbod op 'smadelijke godslastering' houdt deze christenen in toom. Er wordt gewoon rustig verder gewerkt aan de pro religie veranderingen die zij vanuit hun arrogantie iedereen door de strot zullen duwen.

Valt wel mee zegt u?

“zonder geloof kun je niet functioneren, dat hoef ik de kijkers van ‘Hour of Power’ niet uit te leggen.” – Jan Peter Balkenende, Minister President

“Ik zal niet ontkennen dat ik iets warmer word bij de gedachte ooit nog eens de christenen in Sudan te kunnen helpen.” – Eimert van Middelkoop, minister defensie

"Het zich beledigend uitlaten ten aanzien van een bepaalde godsdienst of levensovertuiging [moet strafbaar worden]" – Ernst Hirsch Ballin, minister Justitie

“Je kunt meer [adoptie ouders] werven in kerkelijke kringen.” – André Rouvoet, minister Jeugd en Gezin

“Ik moet er niet aan denken dat die partijen [SP, de VVD of de PVV] een meerderheid krijgen, dat zou onvrijheid voor grote delen van de bevolking betekenen.” André Rouvoet, minister Jeugd en Gezin

"we moeten erkennen dat de evolutietheorie niet volledig is, en dat we nog steeds nieuwe dingen ontdekken" en er volgens haar “ruimte moet zijn voor een scheppingsgedachte” - Maria van der Hoeven, als voormalig minister van OCW, nu minister Economische Zaken

Dat we een hoofdzakelijk christelijk kabinet hebben, prima. Dat kabinetsleden het belangrijk vinden zichzelf en hun gezin het hele leven lang te laten leiden door onveranderlijke dogma’s, ook prima. Maar ik verdom het om mijn vrijheden in te laten dammen door deze groep zeloten en hun aanhangers.

Kerk en geloof dienen los te staan van de Staat en Overheid. Een overheid dient strikt neutraal, en dus ook seculier, te zijn. Kort gezegd houdt dat in dat wetgeving die een specifieke bevolkingsgroep bevoor- of benadeelt geschrapt dient te worden. Helaas alleen lijkt onze huidige regering niet bestand tegen de druk van de onzichtbare mogendheid en laat zich verleiden tot machtsmisbruik ten voordele van haar eigen groep.

De vraag is nu of atheïsten in staat zijn het nodige tegengeluid te laten horen.

Ministerin Vogelaar meinte, man wolle sich "nicht gegeneinander ausspielen lassen".

Iedereen heeft vrijheid van meningsuiting. Gelovigen nog een stukje meer dan ongelovigen. Maar Geert Wilders heeft het meest van allemaal. Zo is de stand van zaken momenteel.

Artikel 147. Vier jaar geleden stelde de toenmalige minister van Justitie, Piet Hein Donner, voor om het wetsartikel over godslastering uit te breiden. Artikel 147 - ooit ingesteld door zijn opa Justitie-minister Jan Donner- bepaalt dat geschreven of gesproken uitingen die smalend of krenkend zijn voor gelovigen, niet mogen; je mag ze ook niet publiceren of aan de openbare weg plakken en het is nog eens expliciet verboden om predikanten en priesters en dergelijke te bespotten of aan eredienst gewijde voorwerpen.

Minister Piet Hein opperde de verscherping van artikel 147 naar aanleiding van de moord op Theo van Gogh. Donner werd echter publiekelijk afgevallen door zijn collega-ministers Verdonk en De Graaf. Vervolgens dreigde Lousewies van der Laan om een motie in te dienen om het wetsartikel juist te schrappen. Immers, belediging van iemand's godsdienst is niet erger dan bijvoorbeeld belediging van iemand seksuele voorkeur en moet dus ook niet anders behandeld worden. Maar ze krabbelde uiteindelijk terug en verzachte de motie -of het Kabinet artikel 147 wilde 'heroverwegen'. Desondanks werd de motie nog verworpen. Overigens stemde ook GroenLinks destijds tegen: zoals de meeste partijen vond ze 'het moment verkeerd'.

Schrappen die hap. Momenteel werkt Harry van Bommel (SP) aan een wetvoorstel om het wetsartikel over blasfemie te schrappen. Apart genoeg was het de PvdA-er Ton Heerts, die, toen hem dat ter ore kwam, meteen met een motie kwam om het aftikel te schrappen 'op een daartoe geschikt moment' - nooit dus. Waarom speelt de PvdA hier eigenlijk boodschappenjongen van CDA en ChristenUnie?

Onmiddelijk kwam er een tegenzet van Femke Halsema, die voorstelde om aan artikel 284 (over dwang) een artikel toe te voegen over geloofsdwang om afvalligen te beschermen. "Een signaal', noemde Halsema het in Pauw en Witteman: "Dit vinden wij als samenleving of als staat belangrijk: iedereen mag het geloof aanhangen dat hij wil maar niemand mag een ander dwingen om te geloven of niet te geloven". Op haar blog citeert Halsema commentaar van jurist Bronkhorst bij het arrest van de Hoge Raad inzake het ezelsproces: “Aantasting van opvattingen van mensen is iets anders dan aantasting van mensen om hun opvattingen.”

Vreemde actie van Hirsch Ballin. Ook al is een ruime meerderheid van de kamer nu voor schrappen, dankzij de actie van PvdA-er Heerts zal het artikel blijven staan. Hirsch Ballin stelt nu juist voor om het artikel uit te breiden met de door Halsema gevraagde bepaling over geloofsdwang en zelfs met een bepaling dat atheisten niet beledigd mogen worden. Dat was niet de bedoeling natuurlijk. Als atheist mag je best beledigd worden, ik persoonlijk zou er zelfs naar uitkijken!

Lockiaans, Spinozaans of Milliaans? In een groot achtergrondstuk in de Volkskrant (helaas niet online) legde Peter Giessen dit weekend de achtergrond uit van het principe van vrije meningsuiting en de verhouding tot religie. John Locke hechte belang aan vrijheid van meninguiting opdat iedereen zijn eigen geloof moest kunnen kiezen: de staat moest daar buiten blijven. Het gaf religies grote ruimte om gelovigen te winnen maar ook te disciplineren. Baruch Spinoza achte vrijheid van meninguiting juist instrumenteel voor het zich onttrekken aan de dwingelandij van religies. Pas in de 19e eeuw verschoof de argumentatie naar een wetenschappelijker insteek van John Stuart Mill, namelijk dat blijvende discussie en debat nodig is voor vooruitgang van de rede. Kort gezegd: steken we er wat van op, worden we er wijzer van?

Vrijheid van meningsuiting in naam van de vooruitgang. Blijft de vraag die zich nu ook voordoet: in hoeverre gaat vrijheid gepaard met verantwoordelijkheid om niet te kwetsen? Met de opmerking dat je gekwetst bent, kunnen gelovigen natuurlijk elke discussie doodslaan. Die kant moeten we nu ook weer niet op, want dan wordt discussie onmogelijk. Wat mij betreft kun je echter wel onderscheid maken tussen kwetsen om het kwetsen ('geitenneuker'), en een misstand bespreken, wat in eerste instantie kwetsend kan zijn. Zo had de Opera Aïsha die de verhouding van de islam tot vrouwen thematiseerde, wat mij betreft nooit afgelast mogen worden. Die stelde een misstand aan de kaart, en het eventueel kwetsen van moslims was bijzaak -'colateral damage', zullen we maar zeggen.

En Wilders? Die was bij het debat over artikel 147 helemaal niet aanwezig. Over vrijheid van meningsuiting denkt hij op geheel eigen wijze. Zo vond hij dat sommige kunstenaars opgesloten moeten worden en de Koran verboden. Degene met de meeste meningsuiting op dit moment is ontegenzeglijk Geert Wilders. Maar vrijheid? Daar gaat hij niet meer over.

Het is het oude kindersprookje van de draak die kindertjes eet. De staat dat zijn wij niet meer. De staat meet zich Orwelliaanse, stalinistiese proporties aan. Als het aan Hirsch Ballin ligt wordt het nog makkelijker om kinderen een beetje tot helemaal onder toezicht te stellen en uit huis te plaatsen.

Deze week kwam ik nog een reactie tegen van de Raad voor de Kinderbescherming op een door hun verloren klachtprocedure. Ze hadden volgens de Klachtencommissie in ieder geval even naar de moeder haar argumenten moeten luisteren. Maar geen nood , dat is in de toekomst met de nieuwe normen die meer gericht zijn op het veronderstelde belang van het kind in plaats van dat van de ouder niet meer nodig. Ze waren daar alvast een beetje op vooruit gelopen, maar een kniesoor die daarop let was de boodschap van deze kinderbeschermingshotemetoot.