Loop maar eens een supermarkt binnen om een kuisproduct voor je douche. 34 soorten, formaten, met schuurcrème, met ontkalkende werking maar zonder crème, met extra glans, goedkope, dure, dure met schuurcrème én glans, voordeelpacks, bons en gratis sponzen... Hm, en eigenlijk wil ik gewoon mijn douche schoonmaken.

Vijf, zes, zeven minuten sta je te overwegen welk product nu de beste oplossing biedt tegen de voordeligste prijs. En na berekeningen, interpretaties van allerlei marketingwoorden stap je naar de kassa met een zelfvoldaan gevoel. Want jij hebt een weloverwogen keuze gemaakt en je niet laten afzetten.

Maar weegt dit zogezegde voordeel op tegen het tijdsverlies? Wat als je nu 40 cent meer had betaald, maar wel 6 minuten en een boel gepeins uitgespaard. Wat als je op die 6 minuten tijd werk had kunnen verrichten dat je bv. 4 EUR opleverde? En zo gaat het voor heel veel dingen.

Daarom vervallen mensen in gewoontes en tradities. Daarom grijpen mensen terug naar een merk als vanouds. Een sterk merk hebben is dus essentieel, maar maak het de mensen simpel. Bespaar hen de keuzes van het afwegen. Winkel binnespringen, logo zien, meepakken en wegwezen.

Of kom met een oplossing voor het maken van keuzes. Waarom alle sites van vliegmaatschappijen afgaan en vergelijken? Waarom geen één overkoepelende pagina met een compleet en simpel vergelijk? Of hell, waarom geen luchtvaartmaatschappij met vaste tarieven? Brussel - Barcelona: 80 EUR enkel, all in. Altijd! Dit is misschien niet het goedkoopste, maar mensen zouden de moeite niet meer hoeven te doen om alles te vergelijken. Koppel dit aan een goed getrouwheidsprogramma en je vliegtuigen zitten zeker vol.

Al die tijd en dat geld kun je ook in andere dingen stoppen. Mensen die bewust geen kinderen nemen zijn vrijer, ze kunnen vaker op vakantie, hebben veel meer tijd voor zichzelf om uit te gaan en plezier te maken. De keuze om kinderen te krijgen is daarom moeilijk. Je vraag je af: red ik het wel? Wil ik dat eigenlijk allemaal wel opgeven? Gelukkig investeert de overheid een beetje in ouders die kinderen willen. Je krijgt kinderbijslag, al is het een fooi op de totale kosten van een kind. Kinderen zijn tot hun tiende gratis verzekerd voor ziektekosten. De overheid draagt bij in de kosten van de kinderopvang. Vrouwen kunnen betaald verlof opnemen, al is het oneerlijk dat mannen dat niet kunnen. Eigenlijk zou de overheid veel meer moeten investeren, want de keuze voor een kind is zo existentieel, dat je er niet door financiële overwegingen van afgehouden zou moeten worden.

Volgens een persbericht dat J/M Magazine vandaag publiceerde vindt driekwart van de bewust kinderlozen dat mensen die kinderen krijgen, de lasten zelf maar moeten dragen. Ik begrijp niet waar deze mensen zich druk over maken. Waar die rancune vandaan komt.  En dat terwijl ik wel degelijk kinderloos ben, al is het dan niet uit principe. Kinderen krijgen mag een individuele keuze zijn, die kinderen zijn voor ons kinderlozen wel mooi meegenomen. Zij moeten namelijk over twintig jaar onze vergrijzende verzorgingsstaat betalen. Zij moeten straks onze billen wassen als we oud en hulpbehoevend zijn. Dus er valt best wel wat voor te zeggen om door financiële regelingen de keuze voor kinderen, voor mensen die toch wel kinderen willen, gemakkelijker te maken. Sterker nog, dat mag wel een tandje meer. In Zweden en Denemarken doen ze dat beter.

Die bewust kinderlozen doen zo vreselijk moeilijk. Ze blijven maar doorzeuren over die jankende en krijsende kinderen, die de supermarkt onveilig maken en die alle aandacht stelen op verjaardagsfeestjes. Wees blij dat je dat gekrijs niet de hele dag hoeft aan te horen! Die kinderen moeten er toch komen, one way or another, als deze maatschappij wil voortbestaan. Waarom dan niet blij zijn dat anderen dat voor je oplossen? En mogen ze daar dan alsjeblieft wat financieel voordeel van hebben?

Want er zijn ook nog meer argumenten te bedenken dat het krijgen van kinderen meer is dan een individuele keuze waarbij je ‘zelf dan maar voor de kosten moet opdraaien’. Als die kinderen er toch komen, dan willen we ook dat ze opgroeien in een veilige omgeving, dat ze goed onderwijs krijgen en de middelen krijgen om zich geestelijk én lichamelijk te ontwikkelen. Ouders die geen sportclubs kunnen betalen, geen computer om mee te leren omgaan kunnen aanschaffen of die door een gebrek aan middelen niet vaak buiten de deur komen maken het leven voor het opgroeiende kind er niet beter op. Om in de toekomst leerachterstanden maar ook criminaliteit te voorkomen is een bepaalde minimumlevensstandaard nodig. Bij de lagere inkomensklassen kun je daar voor zorgen door middel van allerlei maatregelen, van tegemoetkomingen voor kinderopvang (gratis crèches bijvoorbeeld, tot allerlei fiscale regelingen. Dat is dus niet alleen in het individuele belang van ouders, maar in de toekomst voor de samenleving als geheel. We moeten zoveel mogelijk streven naar gelijke startkansen: dat is in het belang van ieder individu. Omdat het eerste levensjaar van kinderen cruciaal is, is het daarom ook niet gek om in de ouders te investeren.

Keuzevrijheid en kansengelijkheid, daar gaat het dus om. Niemand mag vanuit financiële motieven afzien van zo’n belangrijke keuze in zijn of haar leven. En alle kinderen verdienen een jeugd vrij van armoede. Ook mag het nooit een voorrecht van de rijken worden, om kinderen te nemen. Als kinderloze gun ik het daarom ouders, dat een gedeelte van het inkomen dat ik via belastingafdracht afsta aan de overheid, bij hen terecht komt. Niet alleen maar uit altruïsme of vanuit principe, maar ook omdat ik er zelf uiteindelijk profijt van heb. Laat die vriend van mij maar lekker luiers verschonen.

(Bron van de foto: tico_bassie op flickr.com)

Alle grote idealen hebben een zelfkant. Ze zijn vaak te mooi om waar te zijn. Dat geldt nadrukkelijk ook voor het ideaal van de keuzevrijheid, zeker in de context van de zorg. We gaan er vanuit dat mensen, gegeven de belemmeringen van hulpbehoevendheid, ziekte, ouderdom en andere handicaps, zo veel en zo lang mogelijk de regie moeten kunnen houden over hun eigen leven. Maar die keuzevrijheid kent zowel uitwendige als inwendige grenzen. De vrije keuze van de één kan leiden tot overlast voor de ander. Keuzemoeheid treedt op zodra we worden geprest om te kiezen tussen energieleveranciers, zorgverzekeraars of telecom-providers: we hebben ook graag de keuze om dergelijke keuzes aan anderen over te laten. Vrijheid betekent tenslotte ook zelfbegrenzing en matiging van behoeften, waardoor we ontsnappen aan pathologisch koopgedrag, hebzucht, seksbelustheid, overmatige eerzucht en andere verslavingen.

Maar de belangrijkste grens van de keuzevrijheid is wellicht dat de mate van autonomie, mondigheid en zelfredzaamheid van mensen geen simpele gegevenheden of uitgangspunten zijn. Mensen verschillen in de benodigde kennis, kracht en vaardigheid om weloverwogen te kunnen kiezen. Het grootschalig misbruik dat de zorgbemiddelaars van het Rotterdamse Uenzo konden maken van hun doorgaans laag opgeleide en kwetsbare pgb-klanten, laat zien dat die zelfredzaamheid in veel gevallen een opgave is en geen feit. In de zorg is consumentensoevereiniteit meestal een mythe.

Ik krijg hier hulp uit onverwachte hoek: die van het moderne marketingdenken. In het zojuist verschenen Het boodschappenbolwerk onderstreept Frits Kremer dat een zelfbewuste merkenpolitiek ervan uitgaat dat niet de vraag het aanbod bepaalt maar het aanbod de vraag. De tegenstelling tussen pull- en pushmarketing is volgens hem achterhaald. Iedere ondernemer weet dat de behoeften van consumenten tot op zekere hoogte kunnen worden gevormd en gestuurd. Een echt merk verschuilt zich dan ook niet achter de mythe van de soevereine consument. Het zendt een krachtige eigen boodschap uit en twijfelt er niet aan dat die door de consument wordt opgepikt.

Dit raakt het hart van de omslag van aanbod- naar vraagsturing en van professionalisme naar klantgerichte marktwerking waar de zorgsector nu al decennia mee worstelt. Als we onze marketingman volgen heeft die transformatie ons opgezadeld met een even onwerkbare als achterhaalde ideologische tegenstelling. Goed beschouwd gaat het hier om de klassieke tegenstelling tussen paternalisme en populisme. Vraagsturing in de zorg leidt gemakkelijk tot wat je ‘zorgpopulisme' zou kunnen noemen: het spiegelbeeld van het klassieke paternalisme van professionals die op een dwingende manier beter denken te weten wat goed voor u is dan uzelf. De cliënt is de laatste instantie die zijn eigen behoeften en zorgvraag definieert, waaraan instellingen en professionals maar hebben te voldoen. De vrager (de kiezer) heeft altijd gelijk.

De moderne mediademocratie lijdt aan hetzelfde dilemma. En net als in de zorg kan het populisme ook hier alleen worden overwonnen door het paternalisme opnieuw uit te vinden, dus door een nieuw evenwicht te zoeken tussen aanbod- en vraagsturing. Dat betekent in beide domeinen eerherstel voor de autonome professional. Het is legitiem om beter te weten wat goed is voor een ander dan die persoon zelf. Het is legitiem om mensen tegen zichzelf in bescherming te nemen en aan te spreken op hun betere ik. Omdat mensen vaak niet precies weten wat ze willen, omdat ze verschillende dingen tegelijk willen, en omdat ze misschien willen wat ze moeten willen onder invloed van groepsdruk, reclame, de baas, de pastoor of de imam.

Wellicht kan dit nieuwe evenwicht worden gevonden in een ‘zwak' of ‘libertair' paternalisme. De zorgrelatie is een wisselwerking tussen professionele zorgverleners en zorgbehoevenden waarbij aanbod en vraag elkaar vormgeven in een dialogisch proces. In die dialoog heeft geen van beide partijen de waarheid in pacht. Geen van beide is sturend of soeverein. Ook in de democratische politiek is de volkswil niet soeverein, maar vormt zij zich pas in wisselwerking met de autonome visie van politieke professionals. Het is jammer dat dit inzicht voor Rita Verdonk te vroeg en voor Sylvia Millecam te laat komt.

(column uitgesproken bij de opening van de Health School Almere op 23 april j.l.; eerder verschenen op www.boekcover.nl)

Ik ben atheïst en acht het dan ook zeer onwaarschijnlijk dat één of meerdere goden zich met de dagelijkse gang van zaken in mijn leven bezighouden. Of dat zij zich bekommeren om mijn honger, mijn schulden, mijn verdriet of om enig ander facet in mijn leven. Niettemin wordt van mij wel verwacht dat ik mijn respect naar de christelijke god toon, dat ik zes dagen van mijn leven inricht op een wijze die indruist tegen waar ik voor sta en dat ik mij een 'leef en laat leven' houding aanmeet tegenover christenen omdat het niet aan mij is om christenen te weerhouden hun geloof te belijden. Voor dat laatste punt, helemaal waar. Het is niet aan mij een christen of welke andere gelovige dan ook te weerhouden zijn of haar geloof te belijden. Net zo goed dat het niet aan christenen of enig ander geloof is om mij te dwingen hun rituelen te respecteren.

Christelijke feestdagen zijn voor mij dagen zonder extra waarde die ik, mocht ik de vrijheid krijgen, werkend door zou brengen. Die vrijheid echter wordt mij, en net zo goed mensen van andere geloven, niet gegund. Het lijkt wel alsof het oké is dat ik door het christendom gedwongen wordt mij te onderwerpen. Vergeet 'het lijkt', het is. Wanneer jij wilt dat ik iets tegen mijn zin in doe dan zul je mij moeten dwingen en zodra ik het door jouw gewenste doe heb je mij aan jouw wil onderworpen. Zo gaat het ook met kerst en de andere christelijke feestdagen waarop ik gedwongen vrij heb.

Er moet een manier gevonden worden om mij, en velen met mij geen verplicht onderdeel van religieuze activiteiten uit te laten maken. Het moet toch zo kunnen zijn dat ik mij daaraan kan onttrekken? Wij hebben ons in Nederland als mens en maatschappij toch voldoende ontwikkeld op intellectueel en humanitair vlak om minder rigide en met meer respect met andersdenkenden om te gaan. Nederland is een ontwikkeld, vrij land waarbinnen individuele verantwoordelijkheid en keuzevrijheid hoog in het vaandel staan.

Het wordt tijd onze principes en stap hoger stellen. Ik wil niet langer 'verdwijnen' in het christelijk gedruis en stel daarom voor een en ander drastisch aan te passen aan onze tijd.

Ik stel voor om in plaats van het huidige systeem waarin zes specifieke dagen worden aangewezen, een systeem in te voeren dat een aantal van zes nationale vrije dagen toekent. Deze zes dagen zijn voor eenieder zelf in te plannen. Ongeacht de data waarop je deze dagen wilt opnemen, je krijgt die dagen altijd vrij, onder exact dezelfde positieve voorwaarden als dat we momenteel relievrij krijgen.

Met deze eenvoudige seculariserende maatregel worden een aantal vliegen in één klap geslagen. Christenen kunnen onveranderd hun geloof blijven belijden. Niet gelovigen kunnen er voor kiezen op andere dagen vrij te zijn. Mensen van andere religies zoals Moslims kunnen nu op hun eigen religieuze dagen vrij nemen om hun geloof goed te belijden. Gelijkheid.

Waar wachten we nog op?

suck my feed

Zij wil het aantal gemende scholen vergroten door de keuzevrijheid van ouders te beëindigen. Mooie manier om een verdere acceptatie van rassen onderling te bevorderen, moet de PVDA en het rijtje andere ondersteuners gedacht hebben. Ikzelf zie wel een paar hobbeltjes, een ervan is dat ik bang ben dat het een paradepaardje is wat de doordachtheid vaak niet ten goede komt.

Volgens de staatssecretaris is de oorzaak van het ontstaan van witte en zwarte scholen het gegeven dat “autochtone ouders hun kinderen al bij de geboorte inschrijven in een witte school, allochtone ouders doen dat niet”. Wat een onzin.

Om te beginnen is mijn hele familie autochtoon, of anders gezegd. Mijn hele familie maakt al enige tot alle traceerbare generaties onderdeel uit van Nederland. Ik en ‘mijn deel’ van de familie, dat blank is, al zover we kunnen traceren en het andere deel, dat zwart is, enkele generaties. En ja, je verzint het al terwijl je het leest een derde deel van mijn familie is beide, zwart en blank of halfbloed – wat je wilt -, en dus wat? 1 generatie hier? Of mogen ze gebruik maken van mijn lijn en zeggen dat ze al generaties lang hier zijn. Of mogen ze kiezen zodat ze kunnen zeggen op welke lijst ze willen staan? Die korte zwarte lijst, of die lange blanke? De vraag is dus hoelang, of hoeveel generaties het duurt voordat we allemaal als autochtoon gezien gaan worden. Oftewel, ik vindt het nogal discriminerend om het onderscheid zoals het door Sharon gemaakt te maken. Want het deel van mijn familie dat zwart is zou zich dus anders gedragen dan het deel dat blank is. Ik heb nieuws: DAT IS NIET ZO!

Uiteraard zijn er kleurrijke schakeringen in houding en gedrag die het erg prettig maken onderdeel van deze familie te zijn. Maar onderscheid in traag en snel, of slim en dom handelen gebaseerd op kleur kennen we niet. Nu kom ik er mijn hele leven lang al achter dat ik, noch familieleden van me, niet uniek ben. Op geen enkele manier zijn wij anders dan anderen. Hoe graag anderen dat soms zouden willen of dat verkondigen, het is echt niet zo. Nu ook niet.

Ik vermoed dan ook dat de woordkeuze allochtoon en autochtoon wellicht een verkeerde keuze is. Als de staatssecretaris ermee bedoeld te zeggen dat de verschillen liggen in een sociaal- economisch- en religieus- niveauverschil dan ga ik haar begrijpen. Maar zoals zij de termen hanteert terwijl ze spreekt over witte en zwarte scholen en tegelijkertijd zwarte scholen als ongewenst afschildert – want dat is de niet genoemde andere waarheid hier – dan is dat, naast kwetsend, onzin.

Het idee mensen tot elkaar te brengen ga ik voor en krijgt mijn steun, ook in de vorm van mijn stem op een partij. Laten we alleen wel helder zijn: Er ligt geen grondslag in huidskleur of afkomst. Het zou dan ook verstandig zijn wanneer de staatssecretaris in het vervlog helder formuleerd wat en wie ze bedoeld. Want het wisselend noemen van witte en zwarte scholen en autochtoon en allochtoon werkt zeker niet verhelderend.

Ik ben volledig akkoord met het feit dat mijn (half) zwarte kinderen met hun nichtjes en neefjes op een zwarte school zitten. Waar ik niet akkoord mee ben is dat ze op een school zitten waar een religieus gedachtegoed de dienst uitmaakt. Verbiedt het vormen van een school met een religieuze inslag, verbiedt het geven van religieuze lessen op scholen en breng het onderwijzen van religie terug naar de privé omstandigheid waar die thuis hoort (en controller dit en beboet de overtreders).

Wanneer u dat doet kunt u namelijk met een gerust hart naast op afkomst en huidskleur ook op religieuze achtergrond schoolkeuzes gaan toestaan. Dát is pas een totaaloplossing. Eentje waar ik als blanke oom en vader van zwarte kindertjes achter kan staan.

Ps, die mening wordt gedeeld door het iets minder autochtone deel van de familie.