Gisteren las ik het weer in een artikel: de markteconomie is superieur aan de planeconomie. Het argument daarvoor was ook heel helder: experimenten met de planeconomie hebben aangetoond dat ze zwakker is dan de vrije markteconomie. Nu ben ik bepaald geen voorstander van de ongebreidelde planeconomie, integendeel, maar de basis voor deze opvatting vind ik toch wat smalletjes. 

In de eerste plaats wordt ze pas volop geventileerd sinds de ondergang van de Sovjet-Unie en haar "bondgenoten". De Russische planeconomie, geen "experiment" overigens maar een serieuze keuze, bezweek terwijl de westerse markteconomie nog steeds bestaat. Tja, daar heb je het al. Het is het meest ongunstige voorbeeld van een planeconomie die tot voorbeeld strekt. Een veel betere indruk van de planeconomie krijg je als je kijkt naar de gildeneconomie uit de Middeleeuwen. Als dat geen planeconomie was, dan weet ik het niet meer en ze heeft het zo'n 800 jaar volgehouden. Een groot deel van die tijd, deed ze het nog verrekte goed ook. Een planeconomie waarop de, zij het lokale, overheid een permanente greep had. Ze deed dat vanuit zichzelf en via de gilden.

Pas toen de uitwassen ervan teveel voor het voetlicht kwamen, inderdaad incestueuze economische verschijnselen, was het met haar afgelopen. En dat kwam dan nog alleen maar door een revolutie: de Franse. Sindsdien leven we in een min of meer voortploeterende vrije markteconomie met een maatschappelijk dieptepunt in de negentiende eeuw. Ja, meteen bij het begin al. Voorlopig dieptepunt want we weten niet wat er nog komt. Een voortdurend van diepte- naar hoogtepunt voortkwakkelende economie, graaizucht onder de grootste managers, managers die van toppositie naar toppositie hoppen en hun medewerkers van gebrek aan loyaliteit beschuldigen, een volslagen uit de klauwen gelopen beleggingshysterie, een Verenigde Staten die financieel/economisch haar fundamenten in China heeft liggen en gebukt gaat onder een torenhoge staatsschuld, miljoenen "arbeiders" met een burn out, een toegankelijkheid van de financiële markt die massa's mensen in de problemen brengt en ga zo nog maar even door. Hoe zo "voortbestaan"?

De gedachte achter de superioriteit van de markteconomie is het idee dat mensen geprikkeld en gestimuleerd dienen te worden door hun kansen op een beter, welvarender, bestaan. De verlokkingen van het geld moet de mensen tot hogere prestaties leiden. Dat nu lijkt mij een gevaarlijk uitgangspunt. Daarmee houden we de mensen een heerlijk geurende rookworst voor terwijl ze misschien veel beter een vegetarisch dieet zouden kunnen volgen. Geld is een externe factor terwijl mensen geprikkeld behoren te worden vanuit hun innerlijk. Innerlijke drijfveren zijn de enige stimulansen die kunnen  leiden tot continuïteit, geluk, welzijn en welvaren. Ja, misschien is dat welvaren tijdelijk wel iets minder dan de ongebreidelde markteconomie kan bewerkstelligen maar ze leidt zeker tot meer duurzaamheid.

Daarbij komt dat geldelijke welvaart in strijd is met de eigenschap waarop de vrije markt voortdurend een beroep doet: eigen verantwoordelijkheid. Geldelijke prikkels stimuleren geen eigen verantwoordelijkheid maar hebzucht en die twee zijn absoluut onverenigbaar. Hetzelfde geldt voor het fiscale sturingsmechanisme. Kun je menselijk gedrag sturen door belastingen op te leggen? Nee, je kunt het er hooguit door afdwingen en daarvoor zijn dermate hoge fiscale eisen nodig dat ze tot revolutie gaan leiden. Geld is geen drijfveer om het gedrag te veranderen tenzij het erom gaat meer geld te verkrijgen.

Zoals ik al eerder stelde, is deze prikkel door geld verwerpeljk en dus nog ineffectief ook. De vraag is, wat moeten we dan wel? Om te beginnen zouden we wat meer kunnen openstaan voor de zegeningen van de planeconomie, wat echt iets anders is dan de sovjeteconomie. Een gezonde mix van plan en vrije markt zou al gauw leiden tot een betrouwbaardere en duurzamere samenleving. Daarnaast is het zaak opvoeding en opleiding zó in te richten dat mensen hun persoonlijke capaciteiten veel beter ontdekken. Niet de competenties maar de capaciteiten behoren maatgevend te zijn. Wie competenties bezit zonder de bijbehorende capaciteiten, vormt een bedreiging voor zichzelf en voor de omgeving.

Er is meer, veel meer, teveel voor deze column maar er is meer en we komen erop terug. Voorlopig kunnen we ervan uitgaan dat alleen op de vrije markt van de planeconomie de euro haar waarde behoudt. Een gotspe of een nadenkertje? De lezer mag kiezen. Ik leg het plan voor, hij en zij zijn vrij.

Tot sterkte,

Kaj Elhorst

Http://politiek.wordpress.com

Service

www.libertarian.nl/vrijbrief/archives/001544.php

www.lvb.net/item/2985 - 47k 

www.arbeidenrijkdom.nl/?p=96 

www.petertomjones.be/content/blogsection/4/9/

www.6minutes.be/NL/Artikel.aspx?ArtikelID=10331&RubriekID=34&userID=18

www.frankalbers.blogspot.com/2007/11/waar-is-links.html

www.platformrosa.wordpress.com/2007/09/17/een-socialistische-visie-op-profsport