Driekwart van de mannen stoort zich nooit aan vrouwelijk bloot in reclame-uitingen, blijkt uit het onderzoek van TNS Nipo/RTL. Een op de drie Nederlanders (32%) vindt reclame-uitingen waarin vrouwelijk bloot te zien is (een beetje) storend. Van de mannen geeft 20 procent aan dit als storend te ervaren, van de vrouwen 46 procent. Ouderen geven vaker aan reclame-uitingen waarin vrouwelijk bloot te zien is, storend te vinden (45%) dan jongeren (25%) en mensen van middelbare leeftijd (29%). [Bron: Michael van Os op blog.nl]

Als is er natuurlijk 'bloot' en 'bloot'. Op de beelden: Serena Williams, tenisster voor Clothes of Our Back, een organisatie die kledij verkoopt van bekende Amerikanen voor kansarme kinderen, Ann Van Elsen voor StuBru water-aktie, Naked Bike Ride voor ecologisch en duurzaam verkeer, The Naked Bullrun in Pamplona van PETA.co.uk tegen de stierengevechten, Amy Winehouse in Easy Living ten voordele van een campagne voor borstkanker-preventie bij jonge vrouwen, Daphne Deckers die het opneemt voor de oudere modellen, Eva Mendes voor Peta (tegen bont) en Kristien Hemmerechts tegen Macho-schrijvers in Vrij Nederland.
Vreemd genoeg zien we echter nooit dingen als: een blote Brad Pitt voor betere lonen in Zuid-Amerika, Robin Williams in zijn adamspakje voor degelijke arbeidsvoorwaarden in China, William Dafoe barebottommed voor verbod op kinderarbeid in India of Bill Clinton voor Cubaanse sigaren (ahum...).
Weet u misschien hoe dat komt....?

Intussen zijn we bezig de boekpresentatie van 'Slow Sex, een erotisch beschavingsoffensief' voor te bereiden. Aanstaande woensdag hebben we onze eerste tv-uitzending: in Het Gesprek. De laatste tijd discussieren we regelmatig over wat slow sex voor ons nu eigenlijk is. Geloof jij, vroeg Dylan een tijdje terug, in een authentieke seksualiteit, een soort absolute seksuele oerkracht? Nee, dat niet. Maar ik kon wel met een andere definitie komen, één naar analogie met Slow Food. De Slow Food-beweging pleit voor 'lekker, puur en eerlijk eten': biologisch geteeld, met aandacht bereid, met rust verorberd. Het is ook een tegenbeweging tegen de MacDonaldisering: de commercialisering van de smaak; het gelijkschakelen van 'lekker' met vet en zout; ingredienten die worden geteeld met bestrijdingsmiddelen en een overmaat aan kunstmest, vlees dat één en al dierenmishandeling is; voedsel dat bereid is met overmaat aan kleur, geur, smaak- en conserveringsmiddelen alleen om maar zo goedkoop mogelijk te zijn.

Slow Food zet een diversiteit van smaken tegenover, met liefde en aandacht geteeld en bereid. Achterliggende gedachte is niet alleen dat het gezond is, en dat je ervan geniet, maar ook dat het een levenswijze is waar je gelukkiger van wordt. En toen we het hadden over het introduceren van de term Slow Sex, vonden we daar een analogie met de Slow Food-agenda.

Ook seksualiteit is ernstig gecommercialiseerd - éénderde van de inkomsten van internet wereldwijd komt van seks-sites. Daarop wordt in wezen steeds één en hetzelfde beeld van seksualiteit uitgebaat; seksualiteit teruggebracht tot standaardhandelingen: neuken pijpen, beffen, cumshot, klaar. Personages zijn inwisselbaar, zonder al te veel individualiteit. Ex-pornoster Jesse Darling beschrijft het in een prachtig stuk als volgt: "zowel de mannen als de vrouwen [...] zien eruit als poppen en niet meer als mensen: zij blond, zwaar opgemaakt, zonnebankbruin, met twee siliconen tietjes op de blote ribben geplakt boven een platte buik en een kale kut, en hij ook zo kaal en gespierd, met perfecte tanden, een enorme lul, en twee koude ogen. Ken en Barbie neukend bij het zwembad; het is een professionele zaak, het verneppen van plezier, de doenalsoferij. " In die zin valt Slow Sex in de slow-beweging: protest tegen de standaardisering en ook de versnelling van het leven.

En omdat er ondanks de seksuele revolutie nog steeds weinig écht over seks wordt gepraat en geschreven, bepaalt porno in toenemende mate ons beeld van wat seks is en wat het moet zijn. In die zin is er reden voor diversificatie van beelden van seksualiteit- net zoals er reden is je te verzetten tegen de McDonaldisering van eten. En evengoed is er reden om meer te praten over wat seks is, hoe het kan zijn. Niet voor niets is er tegenwoordig steeds meer belangstelling voor Tantra. Tantra introduceert 'aandacht' in seks. Tantra concentreert op het bewustzijn van het moment en op wat zich daar voordoet: zoals genot -veel aandacht is weggelegd voor zien, horen, proeven, ruiken, aanraken-, en alle andere emoties die er op een moment kunnen zijn zoals verlegenheid, weerstand, trots, ontroering, ongeduld, kracht enzovoort. Vanuit dat bewustzijn ben je beter in staat tot ‘echt’ contact met je partner. De clou bij Tantra is om emoties te laten zijn, in plaats van je erdoor te laten leiden, want als je je door emoties laat leiden, in plaats van ze gewoon te laten zijn, leiden ze je juist van dat bewustzijn-van-het-moment weg.

Een derde element voor ons is gelijkwaardigheid. Gelijkwaardigheid van sekspartners is wat ons betreft dé verworvenheid van de seksuele revolutie. Voor het eerst werd het een issue dat vrouwen ook recht hadden op een orgasme. Een generatie vrouwen ging in de weer met spiegels om te zien hoe zij er nu 'van onderen' uitzagen, hoe ze zelf in elkaar zaten. Vrouwelijke wellust werd, tenminste voor eventjes, een issue. Intussen zien we overigens dat juist op dat punt de seksuele revolutie nog lang niet af is. In het overgrote merendeel van verbeeldingen van seksualiteit zien we dat het de man is die de vrouw 'genot schenkt', maar zelden zien we de man passief genieten, zich overgevend aan genot dat de vrouw hem bezorgt. Het is nog altijd 'man neemt vrouw'. Meisjes leren nog steeds dat ze aantrekkelijk moeten zijn voor mannen, maar voral niet zelf moeten laten merken dat ze iemand aantrekkelijk vinden: dat maakt ze kwetsbaar, dan worden ze 'sletten'.

Slow Sex betekent voor ons dus niet per definitie 'slome seks', zoals iemand van de Trouw het beschreef: ook een vluggertje kan 'Slow Sex' zijn. Het gaat niet alleen om 'de tijd nemen voor seks', maar ook om aandacht, individualiteit, diversiteit. 'Informed pleasure', noemt Ann Simons het en daar heeft ze een punt. Want als we seksualiteit weer terugbrengen in de wereld van vies en voos, zullen we er geen echte aandacht voor hebben en valt seksualiteit weer ten prooi aan porno-sites die seksualiteit alleen maar uitmelken en verarmen. Slow Sex betekent ook: een positieve instelling ten aanzien van lust en verlangen. Niet bang zijn dat lust en verlangen ontsporen, maar eerder nieuwsgierig zijn voor wat lust en verlangen vermogen, omdat je er aandacht, vorm en woorden voor hebt.

In de NRC van afgelopen weekend schrijft filosofe Marjan Slob over fantasieen. De vraag die vrouwen - en mannen- als sinds Shere Hite met haar Hite report bezig houdt: wat doe ik met mijn al te romantsche fantasieen? Wat doe ik met mijn stiekeme verslaving aan Bouquet-romannetjes?

Je fantasieen een beetje beheren, vindt Marjan Slob. We weten best dat we niet geheel vrij zijn in de ' keuze' van onze beelden en voorkeuren, we zijn beinvloed door de maatschappij. Daarbij komt dat we sommige fantasieen maar beter niet kunnen uitvoeren - pedofiele en gewelddadige fantasieen bijvoorbeeld.

Sterker, vindt Slob, ook de Bouquet-achtige fantasieen moet je maar niet voeden, die moet je proberen te laten ' uitsterven'. Je eigen fantasieen beinvloeden immers, bewust of onbewust, toch weer de maatschappelijke normen, in ieder geval als je ze maar " blijft rondpompen". Stap voor stap "bijbuigen", dat is wellicht een betere manier om er mee om te gaan.

Tot zo ver even mijn samenvatting van Slobs overigens uitstekende artikel in de NRC. Het zette mij in ieder geval aan het denken. Maar vooral omdat ik me herinnerde dat er binnen het ontiegelijk brede 'gebeuren' van de ' nieuwe spirituelen' of hoe ze ook mogen heten, een (tegenwoordig tamelijk populiare) esoterische stroming bestaat die sinds eeuwen heel bewust met sex omgaat: het tantrisme. Hoe zouden die nu dit probleem oplossen?

Tantrisme, dat wist ik nog wel, gaat ervan uit dat de wereld een manifestatie is van goddelijke energie. In die zin is niets ' fout'. In tantrische sex gaat het er niet om om zo snel mogelijk tot een orgasme te komen, maar wordt het orgasme vaak bewust uitgesteld of soms zelfs ontweken. Er wordt gewerkt met verlangen en genot, met alle emoties die sexualiteit met zich meebrengt. Er gaan allerlei verhalen rond, als zou dit 'magische' vermogens geven. Maar mij kijkt een ander aspect relevanter, om niet te zeggen: realistischer: namelijk dat tantra zich concentreert op het bewustzijn van het moment en op wat zich daar voordoet: zoals genot -veel aandacht is weggelegd voor zien, horen, proeven, ruiken, aanraken-, en alle andere emoties die er op een moment kunnen zijn zoals verlegenheid, weerstand, trots, ontroering, ongeduld, kracht enzovoort. Vanuit dat bewustzijn ben je beter in staat tot 'echt' contact met je partner. De clou is om emoties te laten zijn, in plaats van je erdoor te laten leiden. Verlangen, als je je daardoor laat leiden, in plaats van het gewoon te laten zijn, leidt je juist van dat bewustzijn-van-het-moment weg. En tenslotte - maar echte Tantristen mogen me verbeteren als ik het bij het verkeerde eind heb- ziet tantra sexualiteit niet enkel als erotiek maar ook als levenskracht. Sexualiteit ontkennen is dus het leven ontkennen, of je eigenheid ontkennen.

Daaruit volgt een heel andere manier om met fantasieen om te gaan. Fantasien hoeven niet alleen maar zacht en lief te zijn: "Onze geest omvat alles: het lagere en het hogere, het lichte en het donkere. Spiritualiteit betekent alles van jezelf te onderkennen en te omarmen." Natuurlijk, gewelddadige en onderdrukkende fantasien hoef je niet meteen uit te leven op anderen, dat ben ik met Slob eens. Maar het gaat erom dat je je emoties en gedachten onderzoekt, bewust wordt, en accepteert. Als psycholoog weet ik dat gedachtenpatronen en emoties dan vaak veranderen en zich verdiepen - in ieder geval hun beklemmende kracht verliezen. Tantra is, net zoals psychotherapie, denk ik iets voor nieuwsgierige mensen. Het laat ruimte voor oorspronkelijkheid en in zekere zin voor de ' wildheid' van sexualiteit, zonder dat dat hoeft te leiden tot grenzeloosheid.

In die zin staat het denk ik lijnrecht tegenover het ' bijbuigen' van sexualiteit naar maatschappelijke normen, dat Slob voorstelt. Eerlijk gezegd, ik moet er niet aan denken. Maar ik ben ook liever een nieuwsgierig mens dan een al te aangepast mens.

Cartoon door Bas Köhler

Geen seks, geen drugs, religie in de politiek. De jaren vijftig? Nee hoor, Nederland anno 2007. Waterstof gaat op zoek naar vrijzinnigheid in een zee van dwangmatigheid. Hoe feministisch is de aanval op de bimbocultuur? Moeten progressieven preuts pornoficatie gaan bestrijden? Er is een derde weg, stellen Brechtje Paardekoper en Dylan van Rijsbergen. De eerste roept om een abrikozen-offensief, de ander om een nieuwe Jan Wolkers (had de oude dat nog maar kunnen meemaken!). De seksuele revolutie van de jaren zestig moet nieuwe betekenis krijgen in onze tijd. Volgens Elsbeth Etty en August Hans den Boef gaat de PvdA naar God als zij de Nederlandse traditie van vrijzinnigheid verloochent en er niet in slaagt om haar moslim-aanhang weg te slepen onder het juk van moskee en imam. Dick Pels vindt dat er een nieuw vrijzinnig kruispunt moet worden vrijgemaakt in de Nederlandse politiek. Wijnand Duyvendak vraagt zich af: kun je het milieu wereldwijd eerlijk verdelen of is het ‘eigen overstroming eerst’? Uit de Gordel van Smaragd leert Roy Voragen ons dat die edelstenen maar voor weinigen zijn weggelegd in een compromisloze meritocratie. Sjoerd Hauptmeijer kijkt in de glazen bol en ziet daar het spook van het ontspoorde hyperkapitalisme. Help! Wie redt ons? Bokito misschien?

Klik hier voor de Waterstof van deze maand

‘Verder is er op straat, op televisie en op internet van alles op seksueel gebied te beleven. Let maar eens op wat je allemaal aan seks tegenkomt in het straatbeeld. Den Haag noemt dat de pornoficatie van de samenleving, ik noem het een bron van inspiratie.’

Aldus seksuologe Eva Broomans in het laatste nummer van de Volkskrant Banen. Zij helpt mensen die geen zin meer hebben in seks. Haar cliënten hebben vaak langdurige relaties waar de sleur in is geslopen. Broomans vergelijkt ze met wat VVD-fractievoorzitter Mark Rutte Hardwerkende Nederlanders noemt.

Een bron van inspiratie. Ons straatbeeld als één grote erotische belofte. Loop door de stad, kijk goed om je heen naar al die reclameborden, kom hitsig thuis en bedrijf wild de liefde met je partner, dat lijkt het idee te zijn van Broomans. Ze gaat er vanuit dat erotiek en porno vooral supplementair zijn aan het seksleven.

Volgens mij klopt dat niet. Ik denk –al heb ik het vermoeden dat dat sterker voor mannen geldt dan voor vrouwen – dat pornografie in veel gevallen een compensatie is voor het gebrek aan een seksleven. Die Hardwerkende Nederlanders, die het grootste deel van hun tijd op pad zijn, hebben geen tijd of geen puf meer om aandacht aan een partner te geven. En die aandacht is noodzakelijk voor een bruisend seksleven. Maar wat wel snel en doeltreffend is (zoals alles in het snelle zakenleven snel, efficiënt en doeltreffend moet zijn) is porno. Downloaden. Plaatje kijken. Filmpje kijken. Muis in de linkerhand. Klaar is Kees.

Het is zichtbaar aan de aard van de meeste porno dat deze niet supplementair is, niet bedoeld om op te winden voor de daad, maar juist om te bevredigen. Ingezoomd op de bewegende geslachtsdelen. Het heeft vaart, komt gauw to-the-point. No nonsense. De Hardwerkende Nederlander heeft geen tijd voor teveel gedoe. De bedoeling was om klaar te komen. Het libido weer onder controle te krijgen.

Niet dat er wat mis is met masturbatie of masturbatie met behulp van pornografie. Maar ik geloof niet dat de pornoficatie van de samenleving uitgebluste stellen nu stimuleert om hun seksleven weer wat op te poken. Eerder geloof ik dat die pornoficatie ontstaat omdat er te weinig wordt geneukt en teveel wordt gewerkt.

Sommige reclameposters zijn ware Freudiaanse bespottingen. Een hoerige dame symboliseert dat de consument eigenlijk seks wil. Wat hij of zij krijgt is het zoveelste nutteloze product. Een eeuw na Freud worden we elke dag aangemoedigd tot sublimatie van ons libido, deze om te zetten in koopgedrag. En telkens weer beseffen we dat dat een onmogelijke opdracht is. De sekslust blijft.

Daar komt bij dat de geseksualiseerde afbeeldingen in de openbare ruimte een voor de massa gestandaardiseerd soort erotiek aanbieden, die van elke authentiek karakter ontdaan is. Moeten we daar nu opgewonden van raken? Blijkbaar. En snel ook.

In zijn nieuwe boek De infantiele consument. Hoe de markt kinderen bederft, volwassenen klein houdt en burgers vertrapt beschrijft de Amerikaanse denker Benjamin Barber hoe het kapitalisme in de moderne Westerse wereld niet langer vaart op het Weberiaanse protestantse ethos, maar deze heeft verruild voor een infantiele versie daarvan. Omdat onze economieën koortsachtig moeten blijven groeien, ontstaat er overproductie. In de Derde Wereld bestaat een enorme reële behoefte aan goederen, maar deze mensen bezitten te weinig, er valt daar niets te halen. In plaats daarvan worden er miljarden geïnvesteerd in marketing om mensen die alles al hebben, te laten denken dat ze nog meer nodig hebben. Geen werkelijke behoeften, maar, om met Marx te spreken, denkbeeldige behoeften. Voortdurend probeert de reclamewereld ons wijs te maken dat we van alles nodig hebben om gelukkig te zijn. We besteden er zelfs de tijd dat we niet werken aan: shoppen is een normale vrijetijdsbesteding geworden. We gaan in onze zogenaamde vrije tijd gewoon door met werken, want dat is wat de markt wil.

Ik denk dat dit nog verder gaat dan Barber zegt. Ik denk dat we zelfs een gedeelte van onze werkelijke behoeften zijn gaan inruilen voor denkbeeldige behoeften. De behoefte aan rust en ontspanning bijvoorbeeld. De behoefte aan aandacht voor onszelf en voor de mensen om ons heen, binnen de gemeenschappen waarin we leven. En ook de behoefte aan warme, langdurige, intens-zinderende seksualiteit. Er is niets mis met een snelle wip of een snelle ruk. Maar het lijkt alsof de markt seks altijd terugbrengt tot dat korte moment. Seks is patat geworden.

Maar het moderne kapitalisme heeft ook daarvoor weer een oplossing bedacht. Elk tekort is namelijk weer een potentiële markt. Als we een burnout krijgen van ons werk dan zijn er psychologen en anti-depressiva om ons weer productief te krijgen. Als ons seksleven op dezelfde manier inzakt dan is daarvoor de beroepsgroep van de seksuologen gecreëerd. We houden elkaar wel bezig in deze inspirerende wereld. Misschien moet de Hardwerkende Nederlander van Mark Rutte wel helemaal niet naar de seksuoloog. Misschien moet hij of zij gewoon eens wat minder hard werken.

De welvaart werkt in onze huidige samenleving zo corrumperend dat het welzijn er bij inschiet. Dat is ook de boodschap van geluksprofessoren als Layard. We hebben het allemaal maar druk met produceren met ons allen en vergeten een deel van onze werkelijke behoeften. Nergens wordt dat zo duidelijk als in de verplatting en de fantasieloosheid van de meeste porno en de wijze waarop die in zoveel moderne cultuuruitingen doordruppelt. In een variatie op de gevleugelde uitspraak ‘Wat je zegt ben jezelf’ zou je hier het volgende over kunnen zeggen ‘Wat je opwindt, waar je geil van wordt, dat ben jezelf’. Porno is de lelijke en soms absurde lachspiegel van onze samenleving. Ik geloof dat we dat spiegelbeeld kunnen veranderen. Mooier, authentieker kunnen maken. Maar daarvoor moeten we bij onszelf beginnen.