[vodpod id=ExternalVideo.570105&w=425&h=350&fv=]

[vodpod id=ExternalVideo.561952&w=425&h=350&fv=] from www.garagetv.be posted with vodpod

Het probleem wordt nu dat het pro-Europese kamp, waar het merendeel van de minderheidspartijen zich wel bij aansluit, onmogelijk een meerderheid van +125 zetels (op 250) kan halen. Tenzij de socialistische partij alsnog zou willen meedoen. Maar die SPS zijn de erfgenamen van Milosevic. En net daar knelt het schoentje: weinigen in die partij voelen zich geroepen om (al dan niet vermeende) oorlogsmisdadigers uit te leveren aan het internationaal strafhof in Den Haag, en net dat is iets wat de Liberaal-Democraten zeker wel willen doen. Een eerste knelpunt dus. Anderzijds is de SPS intern zwaar verdeeld over de EU. De oudere garde is helemaal geen voorstander, terwijl de jongeren binnen die partij het verleden met Milosevic van zich willen afschudden en zich wel tot de Unie willen richten.

Het al dan niet bereiken van een coalitie-akkoord zal dus niet van een leien dakje lopen en de socialistische partij zal daar een cruciale rol kunnen in spelen. En bij hen speelt nog een belangrijk argument: sommigen vrezen uit de Socialistische Internationale gestoten te worden mochten ze een coalitie vormen waarbij een samenwerking met het strafhof in De Haag niet mogelijk is. En… wie is er ondervoorzitter van de Internationale? Elio Di Rupo. In mijn eerste stukje sprak ik al van Leterme als exportproduct, vandaag moeten we tot de vaststelling komen dat Elio de regeringsvorming in Servië mee zou kunnen gaan beheren. Of hoe teerlingen kunnen rollen.

Waar we deze morgen nog eens te horen kregen dat dit toch wel belangrijke verkiezingen zijn voor Servië, omdat het gaat over de vraag of men zich naar de EU richt of er zich van afkeert, hebben we in de namiddag een rit van meer dan vijf uur gehad. Langs een kronkelweggetje waar onze chauffeur soms meer dan 120 op reed. En dat terwijl er minstens elke kilometer (en ik overdrijf niet) een marmeren herdenkingsplaat stond voor een of ander verkeersslachtoffer. Niet zo verwonderlijk als je hun rijstijl ziet en als er bovendien geen voetpaden, laat staan fietspaden zijn. Nochtans liep er veel volk langs de weg, vaak zwaarbepakt met boodschappen of met een kindje aan de hand. Het was soms echt schrikwekkend.

Van de verkiezingen was er, behalve de affiches, weinig te merken. De campagne is blijkbaar zo goed als stilgevallen sinds gisteren. Toch bizar omdat wij in Vlaanderen de laatste dagen echt gebruiken om nog eens goed door te gaan. Hier zijn de gebruiken blijkbaar wat anders.

Ook anders was de “parlementaire club” waar we op de middag uitgenodigd waren. In een residentiële wijk van Belgrado, net tegenover de ambtswoning van de VS-ambassadeur lag er een mooie villa uit de jaren ’50, met een uitgebreide tuin, enkele tennisvelden en naar verluidt ook een cinemazaaltje en een zwembad. Ooit nog gebouwd door Tito als een zoveelste residentie voor zichzelf en zijn vrienden, wordt het nu als een clubhuis voor parlementsleden gebruikt.

Het is nu al een stukje voorbij 21u en straks hebben we nog een ontmoeting met onze tolk. Zij zal ons doorheen deze stad moeten leiden en bijstaan voor het vertalen van al onze vragen in de kiesbureaus. We hadden ook een afspraak met “long term observers”, mensen die hier reeds enkele weken, soms zelfs maanden zijn en die ons ook wat uitleg zouden verstrekken. De afspraak was rond 18u, maar onze chauffeur wou niet voor 15u30 vertrekken… Vandaar dat deze afspraak naar morgen verplaatst is. Het zal van hen afhangen of we ook in Kosovo geraken om te zien of en hoe de stemmingen voor het Servisch parlement er verlopen. Want sinds zijn onafhankelijkheidsverklaring is Servië voor hen een buurland, en in Nederland ga je ook niet stemmen voor de Belgische verkiezingen. Maar voor Servië is het gewoon een provincie en dus organiseer je er wel verkiezingen. Zij het dat de meer dan twee miljoen Albanezen in Kosovo natuurlijk geen stemrecht krijgen. Boeiend!

10 mei 2008 Novi Pazar, Servië

De taxichauffeur zal voor de Liberal Democrats stemmen, de partij van Jovanovic. Hij wil dat Servië zich naar de EU richt. En op mijn vraag wat er met Kosovo moet gebeuren, komt er een enkel ‘GO’, dat ze dan gaan hé. Voor hem geen sentiment over een stukje Servië. Indien ze het alleen beter kunnen, voor hem geen probleem. Dat was ook zo met Montenegro, hoewel er toch een verschil was, ook in Joegoslavië was Montenegro een afzonderlijke provincie, Kosovo viel toen ook al onder Servië.

Op een pleintje in de winkelwandelstraat van Belgrado staan tientallen in het blauw uitgedoste jongeren te pleiten voor een positieve houding naar de EU. Ik zie een oudere vrouw ruzie maken met één van hen. Ze is duidelijk geen zo’n voorstander van de EU, die in feite – ondanks dat dit nog niet officieel gebeurde – Kosovo’s onafhankelijkheid erkent. Karel De Gucht stelde het deze week nog eens op zijn eigen ondiplomatische manier: als de EU een samenwerkingsakkoord met Servië afsluit, is dat niet met het Kosovaarse deel. Het deed de vertegenwoordiger van de partij “Nieuw Servië” (in kartel met de DPS van eerste minister Kostunica) bij onze ontmoeting in het kader van de verkiezingswaarneming uithalen naar België. En bijna smeekte hij dat het Belgisch Parlement dat net omgekeerd zou beslissen.

De prognoses voor zondag voorspellen een nipte uitslag. Het zouden wel eens bijzonder moeilijke regeringsonderhandelingen kunnen worden. Waar hebben we dat nog gezien? En ook Servië ging pas in januari 2007 al naar de stembus en voor enkele maanden waren er presidentsverkiezingen. Eén van de politici die we vandaag zagen, voorspelde niets goeds: het zou wel eens kunnen zijn dat het een match nul wordt tussen de twee kampen. En dan? Ja, dan gaan we in september opnieuw naar verkiezingen hé. Zouden we van Yves Leterme een exportproduct aan het maken zijn?

Twintig miljoen Britse Pond per dag. U leest het goed: TWINTIG MILJOEN POND, zo’n 25 miljoen Euro, PER DAG. Dat is het bedrag aan bestellingen dat één van ’s werelds grootste militaire bedrijven nodig heeft om zijn zaakje draaiend te houden. De mensen van de Britse wapenleverancier BAE Systems vertelden me dat deze week tijdens een voorstelling van hun activiteiten. Ondanks een goed gevuld orderboekje moet het bedrijf dus wel aardig wat handelsvertegenwoordigers op de loonlijst hebben.

BAE Systems is producent van o.a. gevechtsvliegtuigen, militaire schepen en – recenter – ook grondmateriaal. Vroeger waren ze ook actief in burgerluchtvaart (Brussels Airlines vliegt nog met BAE-vliegtuigen), maar behalve het onderhoud daarvan staan die activiteiten op een laag pitje. Blijkbaar is de militaire markt stukken lucratiever.

Dat ze bovendien 12% van hun handelscijfer halen uit handel met het Koninkrijk Saoedi-Arabië blijkt voor de Britse firma totaal geen probleem: “Elk handelscontract moet goedgekeurd worden door de regeringen die aan onze projecten meewerken”, zo luidt het op mijn vraag of zakendoen met de Saoedi’s zo vanzelfsprekend is. Dat betekent bijvoorbeeld dat voor het gevechtsvliegtuig Typhoon zowel de Britse, de Duitse, de Italiaanse en de Spaanse overheid akkoord moeten gaan met de leveringen aan Saoedi-Arabië. En blijkbaar stelde dat voor geen van hen een probleem.

Op hetzelfde ogenblik voeren we hier in “het vrije westen” een “War on Terror”. Leuk hé: we beperken aan de lopende band eigen vrijheden, we plaatsen op elke hoek van de straat een camera en mogen onze shampoo niet meer op het vliegtuig meenemen. Constant wordt er van u en mij gevraagd om uit onze doppen te kijken om te zien of er geen verdachte pakjes worden achtergelaten. Want als we niet oppassen, staan de terroristen morgen al in ons voortuintje. In naam van de strijd tegen het terrorisme moeten we vooral bang zijn.

Diezelfde overheid weet dat Saoedi-Arabië zijn oliedollars wel eens durft te gebruiken om moslimextremisme - en het daarmee gepaard gaande terrorisme – te financieren.

Hoezo? Waarom laten we als Westerse wereld dan toe dat een land dat niet echt hoog oploopt met de mensenrechten zwaar bewapend wordt (wat dat doet men toch met die 12% van de omzet van BAE Systems?).
Natuurlijk verschaft BAE werk aan vele duizenden gezinnen. Maar dat zou het bedrijf ook doen mocht het burgervliegtuigen, zuiveringsinstallaties of ploegscharen fabriceren. Neen, ik ben niet naïef en er zal altijd wel een minimum aan legitiem geweld noodzakelijk zijn om andere onderdrukkingen tegen te gaan. Maar wat we hier doen, is net het omgekeerde. Misschien ware het goed om ook eens over zo’n boycot te spreken. Maar blijkbaar kan dat niet als het over economische topspelers gaat…

‘Verkiezingen zijn een feest voor de democratie.’ Het is een boutade die in Rusland letterlijk genomen wordt. Zondag verkozen de Russen hun nieuwe Doema terwijl aan de stembureaus muziekgroepjes speelden. De voorzitter van het centraal verkiezingscomité, Vladimir Churov, vertelde ons dat elke nieuwe kiezer een bloem krijgt. In andere kiesbureaus worden dan weer boekenmarkten gehouden waar je voor een prijsje je bibliotheek kunt aanvullen.

Het feestgedruis is echter niet voor alle politici weggelegd. Zoals verwacht behaalde Poetin een eclatante verkiezingsoverwinning. Dat is niet zo verwonderlijk als je ziet hoe creatief omgesprongen wordt met de beginselen van een correcte kiescampagne. Zelfs na drie dagen Moskou had ik - behalve een enkele affiche voor Zjirinovski - enkel affiches van Verenigd Rusland gezien en een torenhoge billboard waarop Moskou schreeuwde dat het voor de president zou stemmen. In Jaroslav bezorgde een verontwaardigde kandidaat van Rechtvaardig Rusland mij een vervalst pamflet waarop hij zelf oproept om voor Poetin te stemmen. Want “een overwinning voor Poetin is een overwinning voor Rusland”, zo lieten grote affiches me weten. Betogende opposanten werden opgepakt, een kandidaat vermoord, de kiesdrempel werd op een hoge 7% gezet en ook buitenlandse waarnemers werd het leven niet bepaald gemakkelijk gemaakt. Maar keer op keer werd wel een wettelijke basis gevonden om de oppositie stokken in de wielen te steken: Kasparov kwam dadelijk voor de rechter en een burgerrechtenbeweging werd het werken onmogelijk gemaakt omdat er “illegale software” op de computer werd aangetroffen. Op zijn zachtst gezegd kunnen we dus moeilijk van een Westerse democratie spreken.

Maar dat Poetin, ook zonder de onmogelijke 99% in Tsjetsjenië, zondag hoe dan ook had gewonnen is een feit. Hij wordt door velen op handen gedragen. Na de chaotische overgangsjaren van glasnost en perestrojka volgden de uitzichtloze jaren onder Jeltsin. Het was de periode waarin geen werk was en pensioenen niet werden uitgekeerd. Poetin zette orde op zaken. Hij is voor vele Russen de auteur van de economische bloei van de laatste jaren en een nieuwe vader des vaderlands die de Russen hun fierheid teruggaf. Dat dit hand in hand gaat met vriendjespolitiek, maffiose toestanden en gestuurde verkiezingen, neemt men er blijkbaar graag bij.

Of Rusland, met een partij die een tweederde meerderheid heeft in de Doema, meteen een stabiel regime krijgt, is echter nog de vraag. Zo is Poetin geen lid van de partij aan wie hij die meerderheid schonk. Maar bovenal beging hij de fout om zijn vele troonpretendenten voor het hoofd te stoten. In zijn drang naar een stevig regime (of is het eerder de angst voor een coup?) verhinderde Poetin zijn vermeende opvolgers om echt na te gaan of ze op enige steun van de bevolking kunnen rekenen. Hij verhinderde zo de natuurlijke selectie die verkiezingen veroorzaken. De kroonprinsen kunnen dus allemaal blijven beweren dat zij de enige echte gelegitimeerde opvolger zijn. De minste verzwakking van zijn regime zou bijgevolg tot grote instabiliteit kunnen leiden. De presidentsverkiezingen van maart volgend jaar kunnen al zo’n eerste test worden.

Het slechtste dat we als Europa kunnen doen, is onszelf blijven wijsmaken dat er in Rusland geen vuiltje aan de hand is. Dat het een systeem in ‘de overgang’ is, mag dan misschien wel kloppen, maar we moeten ophouden om Rusland als een normale democratie te aanzien. Rusland behoort graag tot onze clubjes als de Raad van Europa en flirt wat met de NAVO en de Wereldhandelsorganisatie, maar weigert even vaak hun elementairste spelregels te respecteren. Zolang er vooruitgang is in haar democratische ontwikkeling, is daar niets mis mee. Maar als ze stagneert of zelfs achteruitgaat moeten we daar efficiënt op kunnen reageren. Dit betekent dus dat we mechanismen moeten vinden om met een dergelijk regime om te gaan. We mogen Moskou, door te veel internationale galanterie, geen argumenten geven om tegen zijn burgers te zeggen dat er niets aan de hand is.

Het betekent ook dat we hen economisch best geen vrij spel geven. Laat ons de Russische investeringen in West-Europa maar nauwlettend in het oog houden en Rusland niet stoemelings tot de WTO laten toetreden. We moeten ons ook sterk verzetten wanneer Rusland uit puur politieke overwegingen economische boycots uitspreekt over buurlanden. Evenmin kunnen we aanvaarden dat Duitsland vlug-vlug haar energiebevoorrading met Rusland regelt ten koste van derde landen (waarmee trouwens nog maar eens aangetoond wordt dat de EU werk moet maken van alternatieve energiebronnen, zodat we ons onafhankelijk denken niet verder verkwanselen omwille van onze olie- en gasafhankelijkheid).

Ik pleit er niet voor om de relaties met Rusland op te schorten. Wel vraag ik een verhoogde waakzaamheid. Dat het merendeel van de Russen, na de catastrofale experimenten in de jaren ‘90, niet hoog oploopt met democratie is begrijpelijk, maar blijft ontgoochelend. En waar we toentertijd met een democratiserend Rusland internationale verdragen en Europese samenwerkingsakkoorden afsloten, is de situatie drastisch gewijzigd. Het verplicht ons om de afspraken met het Rusland van Poetin te herzien, in afwachting van hopelijk betere tijden.