Update: Debat op 16 maart in Rotterdam, 15.00 - 17.00 uur, White Elephant, West Kruiskade 73B: Een links antwoord op de rechtse hetze - tegen islamofobie, uitsluiting en rechtspopulisme. Klik hier voor alle info en de flyer.

Paul Mepschen

1.
Een links perspectief op de opkomst van Wilders in enge zin en het rechtspopulisme in brede zin moet los staan van de morele superioriteit van Doekle Terpstra en zijn brave blanke rechtse vrienden. De oproep van Terpstra werd ondertekend door veel CDA en VVD-kopstukken. Wat deze mensen willen is een neoliberale samenlevng, maar niet de ‘fall-out’ die bij dat neoliberalisme hoort: een grote mate van onzekerheid, (morele) paniek en een groeiende angst voor de buitenwereld, die zich onder andere uit in xenofobie, racisme en islamofobie. Ze willen dat het wel beschaafd blijft; Wilders vinden ze een onbeschaafde schreeuwlelijk die de status-quo bedreigt. Het moge duidelijk zijn dat veel van de ondertekenaars ook werkelijk belang hebben bij het op deze manier bestrijden van Wilders: Wilders bedreigt met name de VVD, maar in principe de hele rechtse status quo.
Overigens vind ik dat deze kritiek zich ook mag uitstrekken tot eerdere initiatieven. Ik denk dan met name aan het ‘Een land een samenleving’-initiatief waar onder andere Anja Meulenbelt haar naam aan heeft verbonden. De conferentie die deze club op 24 november organiseerde, werd geopend door Ivo Opstelten. Verder spraken mensen als VVD-kopstuk Dijkstal en CDA-professor Zijderveld. Dit zijn niet onze bondgenoten in de strijd tegen Wilders. Sterker nog, ze zijn medeverantwoordelijk voor de politieke en sociale toestand waarin mensen als Wilders gedijen. Dat Dijkstal een beetje oppositioneel is binnen zijn eigen partij - in het integratiedebat en met name toen mevrouw Verdonk nog lid was van de VVD - doet weinig af aan het feit dat hij decennia een de leidende figuren was in de neoliberale revolutie in Nederland.

2.
De doorbraak van het rechtspopulisme de afgelopen jaren is zowel een breuk als een historische continuïteit. De opkomst van Fortuyn en het rechtspopulisme (Leefbaar, Verdonk, Wilders, maar ook Hirsi Ali, Afshin Ellian, de heren van Opinio etc.) is echt kwalitatief anders dan eerdere uitdrukkingen van vergelijkbaar gedachtengoed als dat van de CD en CP’86. Ten eerste omdat het isolement van dit gedachtengoed volledig is doorbroken. De CD en CP86 werden geridiculiseerd, (gerechtelijk) vervolgd en veroordeeld. Janmaat kreeg de ene na de andere gerechtelijke uitspraak aan de broek. De CP werd zelfs verboden. Maar de opvattingen die zij uitdroegen zijn niet zo heel ver verwijderd van de dingen die Fortuyn zei en Kamp en Verdonk nu herhalen. Het is zeker zo dat Wilders in verder gaat, extremer is, dan Janmaat ooit durfde of wilde.
Ook op andere manieren is het isolement van uiterst rechts gedachten gedachtengoed doorbroken. Niet alleen kunnen de rechtspopulisten van nu op veel breder draagvlak rekenen dan de extreemrechtsen van vroeger, ook is hun invloed op het daadwerkelijke beleid sterk gegroeid. Het kabinet Balkenende III en het vorige college in Rotterdam, bijvoorbeeld, waren nooit mogelijk geweest zonder Fortuyn en de rechtspopulistische druk. Voor Verdonk en haar keiharde integratie- en vluchtelingenbeleid geldt natuurlijk hetzelfde. Sterker nog, veel van de neoliberale maatregelen die dit kabinet en bijvoorbeeld het huidige college in Rotterdam nemen –de neoliberale omwenteling wordt met een iets gematigder toon gewoon voortgezet – zouden ondenkbaar zijn geweest zonder Fortuyn. Het snel en hard en zonder concessies doorzetten van het sloopbeleid, maar ook de huisbezoeken en interventieteams en andere maatregelen om de onderklasse te criminaliseren en aan te pakken, zouden ondenkbaar zijn geweest voordat Fortuyn, Verdonk en Wilders op het politieke toneel verschenen.
De neoliberale aanval op allerlei verworvenheden is voor een belangrijk deel gevoerd over de ruggen van migranten en de allerarmsten. (We moeten niet vergeten dat het rechtspopulisme ook altijd tegen uitkeringsgerechtigden, zwervers, junkies etc is gericht). De aanval op migranten raakt aan de kern van de solidariteit. Hadden mensen al steeds minder het gevoel nog iets met een ander te maken te hebben – voor een redelijk welvarende werknemer uit Prins Alexander is het grotendeels allochtone Rotterdam West vaak een soort getto waar hij niks te zoeken heeft en niet mee verbonden is – Fortuyn legitimeerde ook nog eens die onbehaaglijkheid. Leo de Kleijn gaat in dit interview in op deze onwikkeling in Rotterdam.
Het moet overigens gezegd dat de VVD onder Bolkestein ook al populistische woorden sprak over migranten. Ik kan me nog goed herinneren dat wij in de jongerenorganisatie Rebel, waar ik begin jaren negentig mijn radicaallinkse activiteiten begon, altijd zeiden dat Janmaat door Bolkestein en andere politici die het xenofobisch vertoog gebruiken gelegitimeerd werd...

3.
Het structureel onbehagen onder de bevolking dat (een van de) bases is voor de opkomst van het rechtspopulisme, komt wat simplistisch gezegd voort uit de neoliberale globalisering. Tegelijkertijd accellereert het rechtspopulisme de neoliberale aanvallen op de bestaanszekerheid en de verworvenheden van mensen. Fortuyn en het rechtspopulisme hebben een verharding van het beleid mogelijk gemaakt door nog harder de solidariteit aan te vallen. En daar ligt een ander punt op basis waarvan we over het huidige rechtspopulisme kunnen zeggen dat het een breuk vertegenwoordigd met het extreemrechts van tien tot vijftien jaar geleden: de worteling van uiterst rechts in een deel van de elite. Het programma van de PVV is in veel opzichten het programma van de bazen: de PVV valt de positie van de vakbeweging aan; wil het ontslagrecht versoepelen; mensen dwingen te werken voor de uitkering; ferme bezuinigen op de sociale zekerheid; hij heeft kortom naast een xenofobisch programma dat er deels mee in tegenspraak is een radicaal neoliberaal project. De rechtspopulistische golf waar we nu mee te maken hebben is vanaf het begin heel stevig verbonden geweest met bepaalde groepen werkgever en groepen onder de allerrijksten. Dat geldt voor Fortuyn nog het duidelijkst - zijn banden met de vastgoedwereld zijn niet bepaald een geheim. Voor Verdonk is dat zo. Haar ondemocratische beweging zonder leden - populair in uiterst rechtse kring want Marco Pastors en Wilders gingen haar al voor - zal geen moeite hebben fondsen te vinden voor haar uiterst rechtse, islamofobische projectje.

4.
De prettige relatie tussen rechtspopulisme en neoliberalisme wekt geen verwondering op. Uiterst rechts in Nederland heeft diepe wortels in de neoliberale omwenteling die deze samenleving de afgelopen decennia heeft gekenmerkt. Juist daarom spreek ik over dat rechtspopulisme niet alleen als breuk, maar ook als onderdeel van een historische continuïteit.
Het rechtspopulisme had zich niet kunnen ontwikkelen zonder de kabinetten Lubbers en Paars, die een consequent neoliberaal beleid voerden. Het neoliberale offensief vanaf eind jaren zeventig en begin jaren tachtig heeft een sterke ideologische kant: de vakbeweging raakte internationaal in crisis en werd heel kwetsbaar voor de rechtse aanval op de ideologie van de arbeidersbeweging in brede zin en militante vakbeweging in smallere zin. Sarkozy, die een neoliberaal project in Frankrijk voorstaat, heeft gezegd: ‘Je veux tourner la page de ‘68’. Nou, voor een belangrijk deel is deze bladzijde in Nederland (toegegeven, die was ook minder goed beschreven) in de jaren tachtig al omgedraaid.
Bovendien ging de neoliberale turn gepaard met een stevige individualisering die steeds meer los kwam te staan van het streven naar indivuele ontplooiing in de jaren zestig en zeventig. Consumentisme ging de boventoon voeren. Mensen gingen in die jaren – van Thatcher, Reagan en Lubbers – met de rug naar het collectieve, naar de samenleving, staan. Nederland werd een geatomiseerde maatschappij. In dit artikel, dat ik enkele weken na de moord op Fortuyn in Grenzeloos schreef, dus bijna zes jaar geleden, schreef ik hier eerder over.

Om het kort samen te vatten, ik betoog dus dat het rechtspopulisme waar we nu mee te maken hebben zowel in continuïteit staat met de jaren van Lubbers en Paars als dat het gezorgd heeft voor een vrij stevige acceleratie van de neoliberale hervormingen waar we de afgelopen jaren mee te maken hebben. Het poldermodel, dat onder Paars nog het model voor heel Europa was – stond opeens onder druk. Eerst stond Fortuyn nog tamelijk alleen, maar de houding en de stijl van Balkenende III ten opzichte van de vakbeweging en verworvenheden van werknemers, spraken boekdelen.

5.
Met allerlei actieve mensen in Rotterdam heb ik de afgelopen tijd stevig gediscussieerd over 'wat te doen tegen Wilders'. De insteek bij veel mensen is terecht: 'we moeten betogen dat mensen samen de lul zijn, samen het slachtoffer van neoliberale maatregelen; afbraakpolitiek; bezuinigingen!' Ik ben het daar hartgrondig mee eens. Natuurlijk ligt daar de kern: uiterst rechts bedrijft verdeel-en-heers-politiek. Als arbeiders met verschillende culturele achtergrond elkaar niet meer begrijpen en elkaar de schuld geven van hun problemen, worden de echte problemen niet versluierd.
Maar we moeten vooral ook begrijpen hoe groot de kloof tussen mensen ondertussen is. We hebben nu ongeveer zes jaar van heel intensieve en voortdurende aanvallen op migranten en vooral moslims achter de rug. Een aanval die steeds weer opnieuw werd opgevoerd: na de El-Moumni-affaire; de film van Hirsi Ali; de moord op Van Gogh; het zijn maar enkele voorbeelden. Het dominante beeld dat werd geschetst was die van de moslim als Ander, met een hoofdletter: als iemand die niet bij de moderne, seculiere, tolerante samenleving waarin we leven hoort of past. Hij zou te primitief zijn om homoseksualiteit en vrouwenrechten te accepteren; te ‘wild’ om vatbaar te zijn voor ons rechtssysteem; te dom om ons VMBO goed te doen. In toenemende mate is een cultureel-etnisch determinisme voor allerlei maatschappelijke problemen een belangrijke rol gaan spelen. Dat is echt een teken van maatschappelijke regressie - je zou toch denken dat met dit soort determinisme in de jaren zestig en zeventig was afgerekend. Nee hoor, enkele jaren geleden riep de bekende hoogleraar psychologie Dolph Kohnstamm doodleuk - zonder daarvoor bewijzen aan te voeren - dat etniciteit wel degelijk als oorzaak van maatschappelijke achterstand begrepen kan worden.
Naast het stigmatiseren van moslims wordt de westerse cultuur als superieur en dominant gepresenteerd, waarbij de platitudes en het simplisme over wat dat dan behelst, de westerse cultuur, hand over hand toenemen. Dit alles heeft een enorme weerslag op de samenleving, op de solidariteit en op ons streven aan mensen uit te leggen dat ze ‘samen de lul’ zijn. En dat geldt al helemaal als je je wilt richten op het echte Wilders- en Leefbaarelectoraat - mensen rond de grote steden en en in de relatief witte wijken in de Randstad en in de kleinere plattelandssteden. Vaak gaat het om mensen met een grote angst en weinig begrip voor en interesse in die moslim en/of allochtone Ander.

Links zal zich steviger moeten inzetten om een goede analyse van het karakter van de islamofobie en het hedendaagse racisme te ontwikkelen, net als een fundamentele kritiek op het idee van de superioriteit van de westerse cultuur. Ook actief links zal de confrontatie met de islamofobie aan moeten. Zo gemakkelijk is dat nog niet voor politieke stromingen met diepe wortels in radicaal secularistisch/atheïstisch gedachtengoed. Want we moeten echt leren heel anders naar religie te kijken.

Dan rest mij nu alleen nog de woorden 'wordt vervolgd' te tikken. Maar eerst raad ik heel onbeschaamd een aantal stukken aan die als achtergrond van uw en mijn eigen denken over deze onderwerpen kunnen dienen: Om te beginnen het interview dat Alex de Jong en ik in 2005 hadden met Tariq Ali, over islam en socialisme. En verder:

Dit stukje van mij over de Sooreh Hera-affaire; : en dit stuk over boerka en boerkaverbod; en dit stuk : over de hoofddoek; en dit stuk over het dubbele karakter van de AEL.

Brown, Brown, Brown, out, out, out.

De klap was vooral erg zwaar in London, waar Labour burgermeester Ken Livingstone verslagen werd door een Tory en een vertegenwoordiger van de fascistische BNP in de London Assembly is gekozen. In de jaren tachtig was Livingstone nog 'Red Ken' en een kopstuk van de oppositie tegen Thatcher. Toen Livingstone het als onafhankelijke kandidaat opnam tegen de officiele, door Blair en de partij-machine gesteunde, Labour kandidaat in de verkiezingen van 1997 boekte hij een glorieuze overwinning. Wel werd hij de parij uitgekiept. in de jaren daarna sloot hij zijn vrede met de partij en werd hij opnieuw toegelaten als lid. Als burgermeester heeft hij zeker enkele goede dingen gedaan, zoals zijn stellingnames tegen de oorlog in Irak en racisme, maar in de loop van de tijd verlepte het rood van Ken door zijn compromissen met New Labour. Dieptepunten waren onder andere zijn oproep aan personeel in de metro om tijdens een staking als stakingbrekers te fungeren en nog een paar dagen voor de verkiezingen zijn trotse verklaring dat onder zijn burgermeesterschap stakingen nooit succes boekten. Ondanks de zegening van Brown himself ging Livingstone dit keer ten onder. Hier zit echter ergens een les in, over opkomen voor je achterban, een alternatief zijn voor je achterban en meer van die dingen...
Die BNP-er in de Assembly zal ondertussen vast vrienden maken daar; een Tory, lid van hun 'schaduwkabinet' vergeleek de intocht van zijn partij in het Lonodonse gemeentehuis al met Mussolini's mars op Rome...

In Mussolini's thuisland heeft de man ook nog steeds fans op hoge plekken. De nieuwe burgermeester van Rome, Gianni Alemanno, komt uit onvervalst fascistische hoek en word wel omschreven als 'post-fascist'. Dat de nadruk sterk op het tweede ligt lieten zijn aanhangers blijken toen ze hem begroetten met gestrekte rechterarmen en het scanderen van 'Duce, Duce, Duce'. Het is voor het eerst in decennia dat Rome een rechtse burgermeester heeft en links in Italie is electoraal zo goed als weggevaagd. Fausto Bertinotti, de grote man van Rifondiazone Communista, weet de nederlaag van Prodi eraan dat zijn regering 'niks heeft gedaan voor de arbeiders'. Dat werpt de vraag op waarom Bertinotti dan zo lang vastbesloten was cruciale steun te geven aan die regering en voor de verkiezingen een coalitie vormde die als voornaamste doel had een nieuwe regering Prodi mogelijk te maken. In Italie gebeurde hetzelfde als enige tijd later in Groot Brittannie; linkse stemmers bleven thuis omdat ze geen werkelijk alternatief zagen terwijl rechts - dat wél consequent bleef - een enthousiaste achterban kon mobiliseren. Het opbouwen van zo'n alternatief zal nog lang duren maar is bitter noodzakelijk als we niet nog veel vaker 'Duce, Duce, Duce' willen gaan horen.

En terug in Nederland is de PVV op hun gebruikelijke racistische toer. Volgens PVV-Tweede Kamerlid Martin Bosma is het aandeel van 'allochtonen' in de Nederlandse bevrijding van de Nazi's te verwaarlozen geweest en daarom is 'ie kwaad over de suggestie van staatssecretaris Bussemaker dat leerlingen ook wat te horen krijgen over de rol van Turken, Marokkanen, Surinamers en Antillianen bij de bevrijding van Nederland. Nog voordat er iets gezegd is over wát de scholieren dan moeten leren spreekt Bosma al van geschiedvervalsing. De manier waarop de term allochtoon hier gebruikt word spreekt al boekdelen. Nogal wiedes was het aandeel van allochtonen - in de zin van 'een persoon van wie ten minste één ouder in het buitenland is geboren' en van Turkse, Marokkaanse, Surinaamse of Antilliaanse afkomst - in de bevrijding gering want zoveel van die mensen woonden er toen niet in Nederland. Voor Bosma is allochtoon/moslim/niet blank allemaal hetzefde, anders zou dit soort dingen wel tot hem doordringen.

Bosma vraagt onder meer welke slag anders verlopen zou zijn zonder 'allochtonen' aan geallieerde zijde. Misschien enkele in Tunesie en Italie waar duizenden Marokkanen aan Franse zijde meevochten en ook bij Amerikaanse bevelhebbers opvielen door hun moed in onder andere de beroemde slag om Monte Cassino?

Ook vraagt hij op hoge poten of Bussemaker dan ook bereid is aandacht te geven aan de islamitische troepen, meerendeels van Kroatische afkomst, die in dienst waren van de SS. Maar als Bosma zich echt zorgen maakt over de juiste balans in het geschiedenisonderwijs, laten we het dan ook eens hebben over de Nederlandse SS-ers. Dat waren er rond de 25.000, een stuk meer mensen dan die meevochten in de Prinses Irene brigade die nooit meer dan 3500 leden telde. En het waren er ook een stuk meer dan degene die moedig genoeg waren om in Nederland zelf actief in verzet te komen. En trouwens ook meer dan die Islamitische 'Handschar divisie' die niet meer dan 21.000 man telde. Er waren dus meer blanke Nederlanders, met christelijk-humanistische achtergrond en al, die als politieke soldaten meevochten in de Schutzstaffel van de Fuhrer dan moslims dit deden.

En in tegenstelling tot de Handschar divisie, waar in 1943 muiterij uitbrak toen soldaten zich wilden overgeven, bleven de Nederlandse SS-ers trouwe soldaten van het nationaal-socialisme. De SS-divisie waar de Nederlandse vrijwilligers deel van uit maakten, de divisie Wiking, stond bekend om haar fanatisme in de vernietigingsoorlog aan het oost-front en bleef de hele weg terug van Leningrad naar Berlijn onverminderd doorvechten.

Propaganda over trouw aan Nederland deed het
65 jaar geleden ook al goed.

De rol van Nederlanders in de bevrijding, dié is te verwaarlozen!

In een interview met Volkskrant omschrijft Hitchens Ayaan als in oorlog met 'de islam' - niet met fundamentalisten, maar met de gehele islam. Het is een beschrijving die de voormalige 'sociaal-democraat' en 'liberale moslim' wel zal delen. In een interview met het Amerikaanse blad Reason verklaarde Hirsi Ali, de verdedigster van 'democratie' en 'Verlichtingsidealen', dat het westen de keuze moet maken tussen een nederlaag of het militair verpletteren van anderhalf miljard moslims:

Hirsi Ali: [...]flex your muscles and you say, “This is a warning. We won’t accept this anymore.” There comes a moment when you crush your enemy.

Reason: Militarily?

Hirsi Ali: In all forms, and if you don’t do that, then you have to live with the consequence of being crushed.”

Dat dit soort proto-genocidale fantasieën tegenwoordig opgevat worden als een waardevolle bijdrage aan het debat over verhoudingen tussen verschillende culturen werpt licht op de intellectuele wildernis waarin we leven. Dat zo iemand om de haverklap vergeleken wordt met grote intellectuelen als Voltaire is verbijsterend, maar verbaast in de huidige omstandigheden al niet meer. Niet dat er helemaal geen parallellen te vinden zijn. De Verlichtingsfilosoof had bijvoorbeeld niet zo veel met democratie en was vol bewondering voor Katarina II die als 'verlicht despoot' over Rusland regeerde. Ayaan prefereert ook al de junta boven de democratie. Toen het Turkse leger suggereerde zoals ze gewoon is een militaire coup te plegen als de Turken een regering kiezen die niet naar de smaak van de generaals is, stond Hirsi Ali vooraan om de junta al goed te praten voordat ze bestond.

Toen Ayaan, de atheïstische feministe, een mooi baantje kon krijgen bij een denktank die intellectuele munitie levert voor christelijke fundamentalisten en anti-choice activisten, maakte zij zonder dralen ook deze draai. Draaien is iets wat ze al zo vaak gedaan heeft, oefening baart kunst. Waarom Ayaan nu op zo'n voetstuk geplaatst wordt is mij dus een raadsel. Zij is zonder twijfel een slachtoffer geweest van obscurantistische, vrouwenhatende fanatici, en het is bewonderenswaardig dat ze hier aan wist te ontsnappen en een nieuw leven opbouwde in Nederland. Dat ze zich tegenwoordig inlaat met fanatici die evenzeer bereid zijn over lijken te gaan omdat hun god verteld heeft dat het de right thing to do is, haalt er een beetje de glans van af. Maar hoe hypocriet ze ook is, er is een ding waar ze natuurlijk nooit water bij de wijn gedaan heeft en dat is haar vijandigheid tegenover moslims. Wat misschien nog begon als gerechtvaardigde kritiek op religieuze anti-democraten is nu allang doorgeslagen tot laster en oorlogshitserij. Ondertussen stapelden de moeilijkheden voor Ayaan zich steeds verder op. De hardnekkigheid van Ayaan kan misschien aangemerkt worden als moed maar het is vooral ook koppigheid in de dienst van een verwerpelijke, misantropische politiek.

Het is onzin om Ayaan Hirsi Ali te verwijten dat ze polariserend werkt, polarisatie is soms goed. De vraag die centraal staat is langs welke lijnen die polarisatie vrom krijgt. Ayaan draagt er flink aan bij dat die polarisatie plaats vindt langs religieuze lijnen - lijnen die naarmate een religie als de islam steeds meer wordt afgeschilderd als monolithisch en onveranderbaar ook steeds meer een etnisch karakter krijgen. Haar polaristatie is er een die naadloos aansluit bij het wereldbeeld van de jihadi's die de war on terror óók als een godsdienstoorlog tegen de islam zien.

Ayaan Hirsi Ali wordt nu geconfronteerd met wat deels de gevolgen zijn van haar eigen keuze om naar de VS te vertrekken; ze had er voor kunnen kiezen in Nederland te blijven en dan was haar beveiliging gewoon betaald. Bulldog en partijgenoot Rita Verdonk slaagde bij Ayaan, medialieveling en vriendin van de Nederlandse elite, immers niet in waar ze wel in slaagde bij zo veel andere vluchtelingen. Ayaan werd niet opgesloten, geboeid en op het vliegtuig gezet. Praktijken waar deze grote humanist nooit tegen heeft geprotesteerd en die door haar eigen partij uitgevoerd werden.

Door en door hypocriet is Ayaan dus.

Betekent dat nu dat ik vind dat de Nederlandse regering inderdaad niet meer hoeft te betalen voor haar beveiliging? Welnee, dat geld moet gewoon neergeteld worden. Niet omdat Nederland anders een slecht figuur slaat - dat zou juist een goede reden zijn om de geldkraat dicht te draaien - en niet vanwege Bernard-Henri Lévy - die vindt wel weer een andere zaak waarmee hij zich in de schijnwerpers kan spelen. Maar, nog afgezien van het gegeven dat een mensenleven altijd beschermd moet worden, wel omdat de mensen die Ayaan dwingen lijfwachten in dienst te nemen en haar naar het leven staan - geen kans mogen krijgen. Niet toegestaan kan worden dat iemand met de dood bedreigd wordt vanwege haar opvattingen, hoe stom deze ook zijn. We kunnen en moeten Ayaan bekritiseren en en haar opvattingen bestrijden en in de ergste gevallen, zoals in het geval van racisme, moeten we mensen juridisch de mond snoeren. Maar Ayaan en de haren dienen geen prooi te zijn voor de zelf-benoemde rechters annex beulen van de politieke islam.  Wij mogen niet toegeven aan brute kracht en wreedheid.

De mensen die Ayaan willen vermoorden zijn niet degenen die het werkelijk fundamenteel met haar oneens zijn. Types als Mohammed B., die slechts genoegen nam met Theo van Gogh omdat hij niet bij Ayaan Hirsi Ali kon komen, delen Ayaans walgelijke interpretatie van de islam. Waar ze in verschillen is dat de fundi's die interpretatie positief waarderen, maar Ayaan is het met ze eens dat zij de 'ware' islam vertegenwoordigen. Als Ayaan gedood wordt door iemand als Mohammed B. dan is dat omdat ze een vrouw is die haar geloof achter zich heeft gelaten en een andere koers heeft gekozen. Ayaans dood zou een opsteker zijn voor islamitische fundamentalisten terwijl de christelijke jihadi's en hun atheïstische fellow travellers als Hitchens er de zoveelste bevestiging van hun gelijk in zouden zien. En naar moslims en moslima's die overwegen hun geloof de rug toe te keren of kritiek hebben op de interpretatie van hun religieuze ideeën door fundamentalisten zou het het signaal zijn; 'dit gebeurt er met jullie als jullie je tegen de 'ware' islam keren'. Want dát, en niet Ayaans rol als propagandist voor westers imperialisme en racisme, is wat haar fundamentalistische vijanden haar verwijten. Een dode Ayaan zou nog wel eens nog meer slachtoffers tot gevolg kunnen hebben als een levende.

Zoiets zou een klap zijn voor iedereen die een heel andere polarisatie nastreeft, een die niet langs etnische en religieuze lijnen loopt maar langs de lijnen tussen arm en rijk, onderdrukker en onderdrukten - lijnen die emancipatie mogelijk maken. Er is geld genoeg voor allerlei zottigheid. Hoe sneller de Nederlandse regering zich garant stelt voor een fatsoenlijke bescherming van Ayaan hoe beter. Als de regering dat gewoon even doet, neemt de aandacht in de media voor Ayaan en haar hatespeech ook weer (een beetje) af. Dat is ook alleen maar positief.

'Wie zich misdraagt verspeelt zijn recht op privacy', stelt PvdA-leider Van Heemst. Een opmerkelijke opmerking! Deze aanpak lijkt mij op zeer gespannen voet staan met de normen van onze rechtstaat. In Nederland verliezen mensen niet zomaar het recht op privacy, dacht ik. Natuurlijk, met de rechtstaat wordt wel meer gemarchandeerd. Maar Van Heemst en VVD-leider Van der Waard zoeken hier in alle openheid de grenzen van de rechtstaat op. Om die grenzen vervolgens volstrekt te negeren en dus te overschrijden.

Wat is er aan de hand? Veel politici beweren niet de juiste tools in handen te hebben om de 'grote problemen van deze tijd' aan te pakken. Die neiging overal het wapen van de repressie hard te willen inzetten hangt nauw samen met het steeds verder naar rechts opschuiven van het discours over veiligheid, integratie en de positie van de 'onderklasse'. Waren het eerst vooral de rechtspopulisten van Leefbaar en de PVV die riepen dat beleid gericht op preventie en kansen bieden 'soft' was, nu loopt ook de Partij van de Arbeid voortdurend met de wapenstok te zwaaien. Het idee dat we als samenleving een collectieve verantwoordelijkheid dragen voor het voorkomen van crimineel en ontspoord gedrag en voor het bieden van kansen en perspectieven aan mensen, is in de marge van het politieke vertoog terecht gekomen. Mensen met 'antisociaal' gedrag moeten hard en repressief worden aangepakt en al het andere is gelul. Zorgen voor werk en perspectief? Dat is het belonen van crimineel en asociaal gedrag! Wie de voortdurende uitbreiding van bevoegdheden van overheid en politie niet ziet zitten, is van de linkse kerk.

Op het sociale vlak is de verantwoordelijkheid van 'de overheid' geminimaliseerd. Dat past goed in het neoliberale gedachtengoed dat in een stad als Rotterdam op heel brede steun kan rekenen. Tegelijkertijd wordt op het repressieve vlak de rol van de overheid steeds groter. Rotterdam loopt voorop. Interventieteams die op intimiderende en overrompelende manier bij mensen achter de voordeur komen; nieuwe maatregelen om jongeren op de huid te zitten; invoering van 'FF Kappe', naar model van de Engelse Antisocial Behaviour Orders (ASBO's), die gedrag strafbaar maken dat voor anderen gewoon legaal is. En ga zo maar door. De overheid is steeds op zoek naar mogelijkheden om de grenzen van de rechtsstaat op te rekken. De voorstellen van VVD en PvdA voor het in beeld brengen van mensen die betrokken zouden zijn geweest bij opstootjes of criminele activiteiten, komen dus niet uit de lucht vallen.

Het zijn wel heel slechte en gevaarlijke voorstellen. De uitbreiding van bevoegdheden van de overheid op het repressieve vlak treft in toenemende mate de hele samenleving. Niet alleen de rechten van 'verdachten' worden met voeten getreden; ook omstanders en toevallige passanten worden door allerlei repressieve, de privacy schendende maatregelen getroffen. Wie in een arme wijk woont kan overvallen worden door een interventieteam dat bewoners als criminelen behandelt. Wie jong is en met vrienden op straat hangt wordt weggepest door de 'mosquito' of krijgt het etiket antisociaal opgeplakt. Wie toevallig getuige is van een omstootje is straks als dader op de Rotterdam televisie te zien.

Het Rotterdamse PvdA-GroenLinks-CDA-VVD-college zet op bijna alle vlakken keihard het beleid van het vorige rechtspopulistische Leefbaar-college voort. Het is de vraag wanneer progressieve krachten in de PvdA en GroenLinks tegen de repressiewaanzin durven opstaan. De SP kiest als enige duidelijk momenteel voor een duidelijke koers: tegen ineffectieve maatregelen die vooral symbolische 'waarde' hebben en de grenzen van wat de overheid mag steeds verder doen opschuiven.

(Paul Mepschen)