Je kan de wanhoop voelen wanneer je in een dorp aankomt. Er verzamelt zich snel een menigte. Sommige mensen houden hun kinderen omhoog. Ze willen ons de opgezwollen buikjes laten zien, een teken van honger. De ouders hopen dat we hun kinderen meenemen naar een verzorgingscentrum.

Zoals gebeurde in het dorpje Odo. Een lokale priester kwam er vorige week langs en nam de meest ondervoede kinderen mee voor dringende verzorging. Anderen bleven achter, onder andere een twaalfjarige die sterk vermagerd is en besmet met malaria.

In het dorpje Garagoto komen vrouwen aan die er een tocht van verschillende uren hebben opzitten. De meesten hebben jonge kinderen op hun rug. Zieke kinderen. Sommige hebben opgezette gezichten door ernstige ondervoeding. Anderen zitten helemaal onder de vliegen.

De acht jaar oude Tareking is er heel erg aan toe. Zijn ogen verzonken in zijn oogkassen, zijn hoofd gezwollen. Zijn moeder heeft vele uren gelopen om hem naar het verzorgingscentrum te brengen. We vragen ons allen af of het niet te laat is voor Tareking.

Muner, een andere moeder, zegt dat ze vier uur heeft gelopen om hulp te zoeken voor haar zoon Sparku. “Ik was zo moe,” zegt ze “en het was heel moeilijk hier te geraken. Het vee sterft, er is honger.”

Wat we in de dorpen zien is een crisis. Sommigen beweren dat tienduizenden kinderen gevaar lopen. Ik vrees dat ze gelijk hebben.

In alle vijf de dorpen die we bezochten, zagen we kwetsbare kinderen die zonder voedselhulp niet zullen overleven tot de volgende oogst. Een hulporganisatie zegt dat er momenteel niet genoeg eten in het land is om de crisis aan te pakken.

Ik ontmoette Daniel Hadgu, die werkt voor het International Medical Corps. Hij stelt duidelijk dat 50% van de meest hulpbehoevende kinderen zal sterven zonder hulp.

In een centrum voor noodhulp van de Missionaries of Charity in het dorp Eddu zijn al 400 van de meest zieke kinderen verzorgd. Het merendeel komt er bovenop, een aantal kinderen zijn gestorven. Sommigen zijn zo zwak dat de minste tegenslag hen fataal kan worden. Wat zal er worden van de vele arme, zwakke kinderen in de komende maanden, vóór de volgende oogst in de vroege herfst?

© BBC News, Gavin Hewitt, 09.06.08 (kdg)

Bekijk de BBC-videoreportage op BBC News.

Lees verder: Het Laatste Nieuws

Het zijn juist eerder de middenklassen, die te maken hebben met gestegen voedselprijzen. Maar het zijn ook de Wereldbank en het World Food Programme (WFP), die nu moord en brand schreeuwen omdat ze moeite hebben het hoofd boven water te houden. Zij zijn namelijk voor de aankoop van voedselhulp wèl afhankelijk van de wereldmarkt.

Toch is ook voor hen de 'crisis' een goede uitdaging. Er is al veel geschreven over de verstorende werking van voedselhulp. Als voedselhulp te lang wordt voortgezet of niet heel precies verspreid wordt aan diegenen die het het hardste nodig hebben, de positie van lokale boeren aantasten. Dat is waarom organisaties als Wemos ervoor pleiten om voedselhulp zo veel mogelijk juist op de lokale markt aan te kopen. De EU doet dat trouwens al zo veel mogelijk.

De Wereldbank heeft aangekondigd meer te gaan investeren in de kleine boeren in Afrika en Azië. Ze wil hun positie en de efficientie van hun landbouwmethoden en de werking van lokale markten kan verbeteren. Dat is een goede investering in de voedselsituatie van de armsten.

De crisis zou ook aanleiding kunnen zijn voor het WFP om hun beleid te herzien en voedselhulp op de lokale markt te kopen. Sommigen in WFP willen dat wel. Maar of dat gaat lukken? De board wordt gedomineerd door de VS, die graag haar overgesubsidieerde landbouwoverschotten kwijt wil en dat presenteert als ontwikkelingshulp:’Donated by the awfully generous American people’.

De werkingsmiddelen van het World Food Program (WFP) voor 2008 zijn opgelopen tot 3.4 miljard dollar. “Een stijging van 500 miljoen dollar om tegemoet te komen aan de stijgende prijzen voor voedsel en transport alleen al,” zegt Robin Lodge, woordvoerder van het WFP. “Dit budget is juist voldoende voor de voedselproblemen die zich nu al stellen en laat niets over voor onvoorziene noodsituaties, noch voor de vele mensen die als gevolg van de stijgende prijzen in een hongersituatie zullen terechtkomen.”

Er wordt verwacht dat de voedselprijzen zullen blijven stijgen door een toegenomen globale vraag en teruggelopen graanvoorraden. Edward Clay, onderzoeker aan het Overseas Development Institute in Groot-Brittannië, stelt dat door deze situatie voedselhulp moet herdacht worden. “Globalisering betekent nu dat overal de armen worden getroffen. We moeten ons de vraag stellen hoe we kunnen anticiperen op een mogelijks onstabielere globale voedseleconomie. Dit kan verschillende institutionele ingrepen vereisen,” suggereert hij. “Hoe kunnen we verzekeren dat arme mensen en armere landen niet uit de globale voedselmarkten worden buitengesloten?”

Het antwoord ligt misschien in Ethiopië, zeggen Marc Cohen, onderzoeker van het in de VS gevestigde “International Food Policy Research Institute” (IFPRI) en Shukri Ahmed, economist van de “Food and Agriculture Organisation” (FAO). “Verschillende miljoenen mensen in Ethiopië hebben momenteel nood aan voedselhulp. Het land heeft stappen gezet om niet langer afhankelijk te moeten zijn van hulp,” zegt Ahmed.

Een van de stappen in de goede richting is het onderscheid dat nu gemaakt wordt tussen mensen die in een situatie van langdurige voedselonzekerheid verkeren – hun aantal wordt momenteel geschat op meer dan acht miljoen – en de één à twee miljoen mensen die te maken krijgen met acute voedseltekorten. Een dergelijke classificatie maakt het mogelijk op een betere manier te reageren op voedselproblemen en de steeds schaarsere voedselhulp op een meer efficiënte manier te verdelen.

Als onderdeel van het federaal “Food Security Programme” (FSP) voorziet het “Productive Safety Net Porgramme” (PSNP) een combinatie van cash, grondstoffen voor landbouw en voedsel aan de meest kwetsbare groep van mensen die chronisch met voedseltekort te kampen hebben. Het Emergency Food Security Reserve (EFSR) houdt 400.000 ton voedsel beschikbaar voor noodsituaties.

Vijf grote droogtes in twee decennia waren voor de meeste Ethiopische huishoudens moeilijk en honderdduizenden mensen moeten nog steeds knokken om te overleven. Het PSNP werd in het leven geroepen omdat noodhulp vaak tekortschiet. Het “Human Development Report 2007/2008” van het Ontwikkelingsprogramma van de VN wees uit dat hulp vaak te laat of te onregelmatig wordt geboden. “Voor arme huishoudens kan vertraging in de voedselhulp in een langdurige periode van droogte verwoestende gevolgen hebben zowel op korte als op lange termijn. In 1983-1984 leidde dit tot de dood van duizenden kwetsbare mensen in Ethiopië,” zegt het rapport.

Het PSNP is een meerjarenplan dat in 2005 vijf miljoen mensen assisteerde. In 2009 moet dat cijfer oplopen tot acht miljoen. Het project heeft vooral de bedoeling mensen meer weerbaar te maken in het geval er zich ernstige klimaatproblemen voordoen.

Het EFSR werd in 1982 opgezet om ervoor te zorgen dat voedselhulp in noodsituaties tijdig ter plaatse komt. Het wordt op een transparante manier beheerd door regering en hulporganisaties. De laatste kunnen lenen uit de reserve op voorwaarde dat ze die opnieuw aanvullen binnen een bepaalde tijdspanne.

“Tot de jaren 1980 werden de graanreserves in verschillende Afrikaanse landen strikt gecontroleerd door de regering,” merkt Ahmed op. “De prijzen voor de consument werden laag gehouden door de producenten lage prijzen te geven voor hun producten enerzijds en door zware subsidies te verlenen anderzijds. Er werden parastatale bedrijven opgericht die monopolierechten hadden op de verkoop van bepaalde granen.” De parastatalen kregen vaak niet genoeg middelen om hun operaties te betalen, waardoor ze de stocks begonnen aan te spreken voor gewone transacties. Er waren vaak ook onvoldoende middelen om de reserves aan te vullen.“De donoren - die te maken kregen met een steeds grotere vraag naar voedselhulp – geraakten meer en meer geïrriteerd over de manier waarop de stocks werden gebruikt en werden minder bereid de noodzakelijke middelen te leveren om de stocks weer aan te vullen,” zegt Ahmed. “De hoeveelheid graan dat in stock werd gehouden verminderde geleidelijk aan. In veel landen werd er geen stock meer aangelegd en bestond de strategische graanreserve alleen nog in theorie terwijl het wel nog een integraal deel bleef uitmaken van de programma’s voor voedselveiligheid van regeringen.”

Marc Cohen van het IFPRI vindt dat landen zich beter moeten voorbereiden op rampen en meer onafhankelijk moeten worden. “Ethiopië heeft net als Bangladesh een “Disaster Preparedness and Prevention Agency” opgericht. De VN en andere hulporganisaties kunnen hier ondersteunend optreden.

Shahidur Rashid, een onderzoeker van het IFPRI in Addis Abeba denkt niet dat landen die afhankelijk zijn van voedselhulp de armoedebestrijding nu volledig in eigen handen kunnen nemen. “De grote armoede, de zwakke infrastructuur en instituten en een beperkte mogelijkheid tot investeringen zorgen ervoor dat Ethiopië en veel andere ontwikkelingslanden, hulp zullen nodig hebben bij de programma’s van armoedebestrijding. De uitdaging zal er vooral in bestaan de hulp efficiënt te gebruiken en naarmate de economie groeit, afhankelijkheid van hulp in de toekomst te verminderen.”

Ethiopië behoort tot de armste landen van de wereld. De landbouwsector zorgt voor rond de 40% van het BNP, voor 90% van de export, 85% van de werkgelegenheid en 90% van de armen. Dit volgens een recent artikel van Derek Byerlee en Madhur Gautam van de Wereld Bank, David Spielman van het IFPRI en Dawit Alemu van het Ethiopisch Instituut voor Landbouwonderzoek. “Armoede op het platteland wordt nog verscherpt door het tekort aan grond in de hooglanden: de hoeveelheid beschikbaar land per capita is gedaald van 0.5 ha in de jaren ’60 naar slechts 0.2 ha in 2005,” stellen de auteurs.

Een van de maatregelen van de Ethiopische regering om het stijgen van de voedselprijzen een halt toe te roepen, is het bevriezen van de voedselaankopen voor noodhulp van het WFP in het land. De regering stopte ook de export van de belangrijkste granen en voerde een tijdelijke 10% extra belasting in op import van luxegoederen om de tarwesubsidies voor de armen te helpen betalen.

WFP begon midden de jaren ’90 voedsel te kopen in Ethiopië op vraag van de regering, om de prijzen te helpen stabiliseren, die “enorm naar beneden ging in de oogstperiode waardoor boeren bijzonder lage prijzen kregen voor hun producten. De boeren stonden immers onder druk te verkopen omdat ze nood hadden aan cash,” zegt Simon Denhere, aankoopverantwoordelijke van het WFP in Ethiopië. “Het is de aankooppolitiek van WFP om enkel lokaal te kopen daar waar er overschotten zijn, om op die manier geen negatieve impact te hebben op de markt,” legt hij uit.

Naarmate landen zich ontwikkelen, “moeten voedselagentschappen zich geleidelijk aan terugtrekken,” zegt Rashid. Hij geeft het voorbeeld van India, waar de hoeveelheid voedselhulp significant gedaald is naarmate het land haar eigen mogelijkheden kon ontwikkelen om sociale vangnetten uit te bouwen en te werken aan armoedereductie. Maar het Ethiopische PSNP hangt nu nog van verschillende hulporganisaties af, “en ik zie Ethiopië net zo min als veel andere ontwikkelingslanden snel loskomen van die steun,” voegt hij eraan toe.

©Irin, 05.03.08 (kdg)

Zondag 16 maart 2008 – 19u00 – BBC2

©BBC2 (kdg)