The concept of a tax on financial transactions was advanced more than 70 years ago by John Maynard Keynes to curb speculation in stock markets. In the 1970s, similar ideas were put forward by James Tobin, American Nobel-prizewinning economist, to cool speculation in currencies.

Harvey Morris, verslaggever voor de Finacial Times over de Verenigde Naties, in: Financial markets tax could aid world’s poor d.d. 16 april 2008.

Beleggen in voedselgrondstoffen is natuurlijk al langer de nagel aan de doodskist van kleine boeren. Dezer dagen vormt het echter zowaar een hype, zo lijkt.

KBC biedt nu ook een beleggingskorf aan met daarin koffie, suiker, tarwe, mais en soja. Een reclamefolder kwettert vrolijk:

Zo kunt u het tekort aan voedingsmiddelen en de daaruit volgende stijging van de voedselprijzen maximaal in uw voordeel keren."

Waarvan acte.

Tobintaks: een idee voor salonidioten?

Wouter Klootwijk reageerde onlangs op een posting van mij op foodlog.nl:

Ik bedoel maar Steven, je vraag aan foodloggers wat zij (wij) vinden van een of andere taks (tax) die een aardige mens in wanhoop in zijn veilige Belgische dorpje bedenkt, is een vraag voor de salon waar vrienden bij elkaar komen die van toeten nog blazen weten, maar het er reuze graag eens over hebben.

Frans Van Tilborg, van MIKO Koffie uit Turnhout pleitte op een debat, dat ik in oktober vorig jaar organiseerde, voor een Tobin-taks op koffie.

"Waarom dan geen Tobintaks op speculatie op voedselgrondstoffen?"

, dacht ik overmoedig. Nu ja...

De Belgische regering wilde eerder de tsoenamiramp in Zuidoost-Azië - en de wederopbouw van de regio - al eens aangrijpen, om in de hele Europese Unie een Tobintaks in te voeren. Het voorstel kwam van de franstalige liberale Minister voor ontwikkelingssamenwerking De Decker, indertijd.

Maar ik kreeg dus op mijne appel op Foodlog. Terecht voor de vorm, maar onterecht voor de inhoud. Vind ik.

Ik ben altijd iemand geweest, die eerder van doen dan van denken heeft gehouden. Maar in die Tobintaks-acties van enkele jaren geleden moesten doen én denken samen gebeuren. Als lid van ATTAC was de verkiezingsborden van de VLD - van Hasselt tot Tongeren - overplakken "doén" (zie fotootjes). Ondertussen politici bewerken om voor de taks te stemmen in het parlement, daar hoorde dan toch ook wel enig studiewerk bij.

Olivier DERRUINE: Tobintaks als wapen contre la crise alimentaire

Enfin, Waals Christelijk vakbondsvoorman Olivier DERRUINE heeft het blijkbaar een week eerder dan ik (uitgebreider gemotiveerd) blijkbaar ook aangedurfd de Tobintaks terug boven te halen. In een opinieartikel in La Libre Belgique, met als titel: La taxe Tobin contre la crise alimentaire.

"Et de se remémorer les jours où, suite à la crise asiatique (1997) et à ses débordements dans d'autres régions du monde, la taxe Tobin-Spahn était régulièrement évoquée. Pour rappel, cette taxe du nom d'un ancien Prix Nobel d'Economie et d'un économiste allemand visait à prélever un pourcentage sur les mouvements spéculatifs portant sur les devises de manière à les dissuader et à stabiliser le système monétaire international. Par la suite, les milieux progressistes avaient imaginé d'affecter cette recette ainsi collectée (estimée à 50 milliards de dollars par an) au développement des pays les plus pauvres.

En 2004, les parlementaires belges avaient adopté une loi instaurant cette taxe qui n'entrerait en vigueur que lorsque tous les partenaires de la zone euro suivraient cette voie."

Paul GOLDSCHMIDT, voormalig directeur bij Goldman Sachs International en de Europese Commissie (1993-2002), reageerde erop als lid van the Advisory Board of the Thomas More Institute Brussels.

"Addressing the food crisis must become a universal priority and identifying the necessary financial resources is a matter of urgency. The use of a “tax” can indeed be a solution to this important challenge to the extent that its collection is simple, transparent and exempt of perverse consequences (...), which will not be the least of the challenges involved."

"Short of manifesting a minimum of political courage and solidarity, those who enjoy today a reasonable standard of living should not be surprised to see an exacerbation of geopolitical tensions which would put their well being into jeopardy. It is pure wishful thinking to expect to shield oneself from such developments by implementing protectionist measures.

I join Olivier Derruine in forming the hope that the European Union will not only wake up to the challenge ahead but will resolutely take the leadership of the initiatives that are required."

Maar met die laatste opmerkingen zitten we dan weer middenin een ander debat.

meer Klootwijk - meer foodlog - meer debat

In een andere thread op foodlog.nl, over eerlijke reclame, citeerde Wouter Klootwijk uit een artikel van Jan Douwe van der Ploeg in NRC Handelsblad van zaterdag 10 mei.

'Er ontstaan nieuwe circuits die plaatsen van armoe verbinden met plaatsen van rijkdom. De asperges voor de Noordwest Europese markt bijvoorbeeld worden in toenemende mate in de woestijnen langs de Peruaanse kust geproduceerd. Dat water daar schaars is doet er niet toe. Het schaarse water wordt verpakt als asperge geexporteerd. Dat kan omdat land, en vooral arbeid er zo goedkoop zijn.'

Da's de eigenlijke kern van het hele debat, natuurlijk. Wie dat anders ziet, leze misschien toch best even DE KEUZE VAN DEKEYSER - Het rijke Westen? op regiofair.wordpress.com.

meer interessant leeswerk over de Tobintaks

• ATTAC Vlaanderen over de Tobintaks
• Broederlijk Delen over de Tobintaks
• Gastartikel op worldbank.org: The Tobin Tax and Exchange Rate Stability (Paul Bernd Spahn, a German national, is Professor of Public Finance at the University of Frankfurt/Main. He was a consultant to the IMF's Fiscal Affairs Department)
• Bart Staes (GROEN!): De Tobintaks is geen kwestie van liefdadigheid
  Peter Wahl: International Taxation: Necessary and Realistic

Natuurlijk, op microniveau heeft de beste man een punt. Van een hoogleraar mag je echter verwachten dat hij het metaniveau weet te bereiken. Daarin ligt het voedselprobleem wel degelijk bij de gigantische hoeveelheden voedsel die vanuit arme landen naar het westen geëxporteerd worden om daar te dienen als veevoer. Wederom slechte beurt dus voor Wageningen.

Sowieso slecht artikel in De Pers. De auteur, Remco Tomesen komt niet veel verder dan het overschrijven van het persbericht van De Wereldbank over de schrikbarend toenemende honger in de wereld. De stijgende welvaartgroei, en de groei van de wereldbevolking worden er als oorzaken aangehaald. Andere probleempunt? Biodiesel. Dat leidt dat minder voedselaanbod.

Ja, dáág! Het aandeel biodiesel is slechts een fractie van de hoeveelheid voedsel die wordt verbouwd om het westen van goedkoop vlees te voorzien. Sterker nog: in essentie is er geen wereldvoedselprobleem. Genoeg voedsel op aarde om iedereen te kunnen voeden. Dat dat niet gebeurt? Precies: dat is een keuze. Eentje op verschillende niveaus. En dus ook eentje die ook jij elke dag maakt wanneer je in de supermarkt je avondeten bij elkaar shopt. Of De Pers daarover schrijft? Wat denk je zelf?

Het zijn juist eerder de middenklassen, die te maken hebben met gestegen voedselprijzen. Maar het zijn ook de Wereldbank en het World Food Programme (WFP), die nu moord en brand schreeuwen omdat ze moeite hebben het hoofd boven water te houden. Zij zijn namelijk voor de aankoop van voedselhulp wèl afhankelijk van de wereldmarkt.

Toch is ook voor hen de 'crisis' een goede uitdaging. Er is al veel geschreven over de verstorende werking van voedselhulp. Als voedselhulp te lang wordt voortgezet of niet heel precies verspreid wordt aan diegenen die het het hardste nodig hebben, de positie van lokale boeren aantasten. Dat is waarom organisaties als Wemos ervoor pleiten om voedselhulp zo veel mogelijk juist op de lokale markt aan te kopen. De EU doet dat trouwens al zo veel mogelijk.

De Wereldbank heeft aangekondigd meer te gaan investeren in de kleine boeren in Afrika en Azië. Ze wil hun positie en de efficientie van hun landbouwmethoden en de werking van lokale markten kan verbeteren. Dat is een goede investering in de voedselsituatie van de armsten.

De crisis zou ook aanleiding kunnen zijn voor het WFP om hun beleid te herzien en voedselhulp op de lokale markt te kopen. Sommigen in WFP willen dat wel. Maar of dat gaat lukken? De board wordt gedomineerd door de VS, die graag haar overgesubsidieerde landbouwoverschotten kwijt wil en dat presenteert als ontwikkelingshulp:’Donated by the awfully generous American people’.

Ik heb een voorliefde voor Afrika, de Noord-Zuid-problematiek.

Deze film brengt heel wat bewustzijn mee. De film bevestigt dat het westen zich verrijkt ten koste van Afrika. Afrika is geen arm continent, Afrika is een continent dat verarmt, door ons! De financiële steun die dat continent jaarlijks ontvangt is lager dan de schulden die ze aan het Noorden afbetalen! Sommige landen besteden tot 40% van hun inkomen aan schuldafbetaling, aan landen in het Westen die het goed hebben.

M.a.w.: we blijven Afrika leeghalen, financieel én op vlak van grondstoffen.

In de film volg je een rechtzaak, waarbij Afrika zich burgerlijke partij stelt tegenover het IMF en de Wereldbank, samen met het WHO en de G8 dé instanties die de scheefgetrokken verhouding op onze kleine aardbol in stand houden, verergeren en jaarlijks nogal schijnheilig enkele plannen met de zogenaamde beste bedoelingen voor Afrika afkondigen. Plannen die dat continent nog meer onderdrukken. De film is tegelijk een oproep aan Afrikaanse naties om op te komen voor hun rechten, om zelf eisen te stellen, om volwassen te besturen, ... Elke Afrikaan zou de film moeten zien.

En hier? Zeker als schoolfilm, in derde graad secundair. De film zelf is helemaal niet swingend en zal jongeren daardoor minder aanspreken, maar de thematiek is pakkend voor wie er de aandacht bij houdt. ZEKER een film die gepland moet worden in het kader van een multiculturele dag (al heb ik mijn twijfels bij die themadagen, komt meestal over als “Allei hup, we moeten ook nog s iets doen voor ’t Zuiden hé”). Nog beter dus als men de film plant in het gewone jaarrooster en leerkrachten zoekt die er voldoende tijd willen voor uittrekken om de film te omkaderen in lessen geschiedenis, Frans, aardrijkskunde, …

Om nadien een bewustmakingsactie op te zetten bv. Alle beetjes helpen …

Tegelijk komt helaas ook enig fatalisme in me op. Als sinds 1990 lees ik over de problematiek, volg ik cursussen over Noord-Zuid-verhouding en het effect van de plannen van IMF en Wereldbank. Al in 1990 kwamen we tot het besluiten dat de nieuwe plannen die ze toen lanceerden desastreus zouden zijn voor het Afrikaans continent. Gun Afrika de tijd zichzelf eerst te ontplooien zonder opgedrongen privatiering, was onze conclusie. Hoe het afgelopen is, komt dus in Bamako aan bod en was 15 jaar geleden al voorspeld. Het besef is daardoor gegroeid dat ik op mijn 65^ste nog steeds naar beelden zal zitten kijken van het 'arme' Afrika waar wij alle schuld aan hebben.

Iets voor de Filmclub? Ik zou meteen JA! zeggen, maar ik vrees dat het grote publiek niet zal komen voor dit thema. Misschien best aankondigen dat er in de film nog andere films verweven zitten: een western, een verhaal van een zangeres die op het punt staat te scheiden van haar man, ...

Youtube - Website

World Bank President Paul Wolfowitz may be dedicated to freeing the world from poverty - but he seems unable to afford a new pair of socks.

Mr Wolfowitz's sartorial deficiencies were revealed when he took his shoes off while visiting a mosque in Edirne, western Turkey. Both of the grey socks sported holes with his big toes peeking through.

The last World Bank annual report, for 2006, puts the president's salary as of 1 July, 2005, at $391,440 (£200,279).

(vanop Beeb)